SanNghiep.comSản Nghiệp
Anh chị em góp tiền, đứng tên chung

Anh chị em muốn rút phần đã góp: ba cách tính lại phần góp và cách nói chuyện

Một anh chị em muốn rút phần đã góp vào tài sản chung: ba cách tính theo số gốc, theo giá trị hiện tại, theo mức điều chỉnh, kèm ví dụ giả định.

Two Vietnamese sisters sitting on a balcony in a Ho Chi Minh City apartment, one gesturing calmly as the other listens, potted plants around them, seen from the side, soft evening light

Khi một anh chị em muốn rút phần đã góp vào tài sản chung, câu hỏi khó nhất là phần đó đáng giá bao nhiêu hôm nay. Có ba cách tính chính: trả đúng số tiền đã góp, trả theo tỷ lệ trên giá trị hiện tại của tài sản, hoặc trả số đã góp cộng một mức điều chỉnh cả nhà thoả thuận. Mỗi cách công bằng theo một nghĩa khác nhau, và chọn cách nào nên dựa vào điều cả nhà đã nói lúc góp.

Bài này đi qua từng cách tính bằng ví dụ giả định, những khoản cần trừ hay cộng, cách trả tiền khi những người còn lại không có sẵn một khoản lớn, và cách mở đầu câu chuyện để việc rút phần không biến thành rạn nứt. Mọi con số dưới đây là ví dụ giả định, tròn để dễ tính.

Vì sao muốn rút và vì sao điều đó bình thường

Người muốn rút phần thường có lý do rất đời thường: cần tiền mua nhà cho gia đình nhỏ của mình, con vào đại học, làm ăn khó khăn, hoặc đơn giản là chuyển ra nước ngoài sống và không muốn giữ tài sản ở quê. Lý do nào cũng chính đáng. Một tài sản góp chung không có nghĩa là mọi người bị buộc vào nhau mãi mãi.

Phản ứng đầu tiên của những người ở lại đôi khi là phật ý: "Lúc góp thì vui, giờ lại đòi ra". Hãy cố tách cảm xúc khỏi câu hỏi kỹ thuật. Câu hỏi kỹ thuật là: phần của người ấy đáng giá bao nhiêu, ai mua lại, trả bằng cách nào. Câu hỏi cảm xúc — người ấy có còn gắn bó với gia đình không — không được trả lời bằng con số.

Gia đình đã có giấy thoả thuận từ đầu, trong đó có đoạn về rút phần, sẽ nhẹ nhõm hơn nhiều: chỉ cần làm theo. Gia đình chưa có thì đây là lúc cùng thống nhất một cách tính, rồi ghi lại luôn cho những lần sau.

Ba cách tính phần góp khi rút, với một ví dụ giả định

Ví dụ giả định: bốn anh chị em mua chung một mảnh đất với tổng giá năm trăm triệu đồng. Chị Hai góp một trăm triệu, tức hai mươi phần trăm. Mười năm sau, mảnh đất được ước tính một tỷ rưỡi. Chị Hai muốn rút.

Cách tínhPhần chị Hai nhậnHợp khi
Trả đúng số đã gópMột trăm triệu đồngLúc góp cả nhà coi đây là góp giúp, không tính lời lỗ; hoặc rút rất sớm sau khi góp
Theo tỷ lệ trên giá trị hiện tạiHai mươi phần trăm của một tỷ rưỡi, tức ba trăm triệu, trước khi trừ chi phíLúc góp đã thống nhất đây là phần sở hữu theo tỷ lệ, cùng hưởng lời chịu lỗ
Số đã góp cộng mức điều chỉnhVí dụ một trăm triệu cộng một mức điều chỉnh cả nhà chọn, nằm giữa hai cách trênKhông có thoả thuận rõ, cả nhà muốn một cách ở giữa

Cách thứ hai thường được coi là công bằng nhất nếu tài sản thật sự là sở hữu chung theo phần. Nhưng nếu những người ở lại đã bỏ thêm tiền làm hàng rào, san nền, nộp thuế đất mười năm, thì các khoản đó cần được tính vào trước khi chia — phần tiếp theo sẽ nói rõ.

Những khoản cần cộng hoặc trừ trước khi chốt con số

Chi phí đã bỏ thêm sau khi mua. San lấp, làm hàng rào, xây bờ kè, sửa chữa lớn. Ai đã trả, trả bao nhiêu. Có thể coi đó là phần góp thêm của người trả, làm thay đổi tỷ lệ, hoặc trừ trực tiếp vào giá trị trước khi chia.

Thuế, phí hằng năm. Thuế sử dụng đất, phí, bảo hiểm nếu có. Nếu một người đã nộp thay cả nhà, phần của người rút nên trừ đi tỷ lệ tương ứng.

Thu nhập tài sản đã mang lại. Nếu đất cho thuê, nhà cho thuê, tiền thuê đã chia hay đã giữ lại? Phần giữ lại chưa chia thuộc về tất cả theo tỷ lệ, cần tính khi người rút ra.

Chi phí của việc định giá và làm giấy tờ. Thuê đơn vị định giá, phí công chứng, thuế khi chuyển nhượng phần sở hữu. Thống nhất ai chịu: người rút, người mua lại, hay chia đôi.

Công sức trông coi. Người ở gần trông đất, giữ nhà nhiều năm. Có gia đình quy đổi công sức này thành một khoản cộng thêm cho người trông khi tính tỷ lệ. Không bắt buộc, nhưng nên được nhắc tới.

Xác định giá trị hiện tại của tài sản

Cách tính thứ hai và thứ ba đều cần một con số giá trị hiện tại. Đây là chỗ dễ tranh cãi nhất, vì người rút muốn giá cao, người mua lại muốn giá thấp. Một trình tự gợi ý:

  1. Cả nhà thống nhất trước cách xác định giá, trước khi ai đưa ra con số nào.
  2. Nếu tài sản nhỏ và mọi người tin nhau, có thể tham khảo giá giao dịch thực của các tài sản tương tự gần đó, lấy mức giữa.
  3. Nếu giá trị lớn hoặc có người nghi ngờ, thuê một đơn vị thẩm định giá độc lập mà các bên cùng chọn, chia đều phí.
  4. Có thể quy ước: nếu hai bên mỗi bên đưa ra một con số và chênh nhau không quá một mức đã thống nhất, lấy trung bình; chênh nhiều hơn thì thuê thẩm định.
  5. Ghi giá đã chốt vào văn bản có chữ ký của tất cả.

Đừng dùng giá rao bán trên mạng làm căn cứ chính, vì giá rao thường cao hơn giá giao dịch thực. Và hãy nhớ rằng giá trị bằng tiền chỉ có ý nghĩa khi có người thật sự mua ở giá đó; một mảnh đất "đáng giá" trên giấy nhưng khó bán thì phần của người rút cũng khó quy ra tiền mặt nhanh.

Ai mua lại và trả bằng cách nào

Thứ tự tự nhiên là những người góp còn lại được ưu tiên mua lại phần của người rút, theo tỷ lệ vốn của họ hoặc theo thoả thuận khác. Pháp luật dân sự có quy định về quyền ưu tiên mua của các chủ sở hữu chung khi một người muốn bán phần của mình trong tài sản thuộc sở hữu chung theo phần; thời hạn và cách thông báo cụ thể bạn tra Bộ luật Dân sự hiện hành hoặc hỏi luật sư. Trong gia đình, ngay cả khi không bàn tới luật, đây cũng là cách hợp tình nhất.

Nếu những người còn lại không có đủ tiền, có mấy lựa chọn: trả dần theo lịch có ghi rõ, kèm hay không kèm một mức bù cho việc trả chậm; một người trong số còn lại mua toàn bộ phần đó; hoặc cả nhà quyết định bán tài sản cho người ngoài rồi chia tiền. Lựa chọn cuối cùng thường là phương án sau cùng, nhưng đôi khi lại là cách gọn nhất.

Khi trả dần, ghi lịch trả vào văn bản, mỗi lần trả có chứng từ. Thống nhất phần sở hữu được chuyển khi nào: sau khi trả đủ, hay chuyển dần theo số đã trả. Nếu tài sản đang đứng tên nhiều người, việc sang tên phần sở hữu cần làm thủ tục tại cơ quan có thẩm quyền, cùng với nghĩa vụ thuế, phí theo quy định hiện hành.

Văn bản ghi nhận việc rút phần nên có gì

Khi đã thống nhất, đừng chỉ chuyển tiền rồi thôi. Một văn bản ngắn, có chữ ký của tất cả những người liên quan, khép lại việc rút phần một cách rõ ràng. Gợi ý các nội dung, chỉ để tham khảo và nên để luật sư soát lại với tài sản lớn:

  • Thông tin các bên: người rút phần, những người mua lại, những người góp còn lại; người bạn đời nếu tiền góp là tài sản chung vợ chồng.
  • Mô tả tài sản và giấy thoả thuận góp ban đầu, nếu có.
  • Phần góp của người rút trước đây: số tiền, tỷ lệ.
  • Cách tính đã thống nhất, giá trị tài sản đã chốt, các khoản đã cộng trừ và con số cuối cùng.
  • Người mua lại phần đó, tỷ lệ mỗi người nhận thêm, tỷ lệ mới của từng người sau khi rút.
  • Cách trả: một lần hay theo lịch, kèm chứng từ; thời điểm người rút không còn quyền và nghĩa vụ với tài sản.
  • Cam kết của người rút sẽ ký các giấy tờ cần thiết nếu cần sang tên hoặc làm thủ tục với cơ quan có thẩm quyền.
  • Xác nhận các bên không còn yêu cầu gì khác liên quan đến phần đã rút.

Văn bản này cũng là dịp cập nhật lại tỷ lệ góp của những người còn lại, nhất là khi phần của người rút không chia đều cho tất cả. Sau khi ký, gửi bản chụp cho mọi người và cất cùng hồ sơ tài sản. Lần sau có người muốn rút, gia đình đã có sẵn một mẫu của chính nhà mình để làm theo.

Mở đầu câu chuyện để không thành rạn nứt

Cách nói ảnh hưởng tới kết quả không kém con số. Một vài gợi ý cho cả người muốn rút và những người ở lại:

  • Người muốn rút nên báo sớm, không đặt cả nhà trước một hạn gấp. Nói rõ lý do ở mức mình thoải mái chia sẻ.
  • Đề xuất trước một cách tính, nhưng sẵn sàng nghe phương án khác.
  • Những người ở lại nên cảm ơn phần đã góp của người rút trong những năm qua, trước khi bàn con số.
  • Bàn trong một buổi riêng, không lồng vào đám giỗ hay ngày Tết.
  • Nếu có bố mẹ còn sống, hỏi ý bố mẹ nhưng đừng đặt bố mẹ vào vai trọng tài.
  • Khi bắt đầu căng, tạm dừng, hẹn buổi khác. Có thể nhờ một người lớn được cả nhà tin ngồi cùng để giữ nhịp.

Nếu sau vài buổi vẫn không thống nhất được về giá hay cách trả, đó là lúc nên hỏi ý kiến người có chuyên môn. Bạn có thể đặt câu hỏi với luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo giấy góp, chứng từ và các phương án đã bàn. Hoà giải tại cơ sở cũng là một lựa chọn trước khi tính tới con đường toà án.

Câu hỏi thường gặp

Góp tiền từ lâu, giờ rút thì tính theo giá cũ hay giá mới?

Tuỳ điều cả nhà đã thoả thuận lúc góp. Nếu đã coi đây là sở hữu chung theo tỷ lệ, cách tính theo giá trị hiện tại thường công bằng hơn. Nếu lúc góp coi là góp giúp, có thể trả theo số gốc. Không có thoả thuận thì cả nhà nên bàn một cách ở giữa và ghi lại.

Những người còn lại có bắt buộc phải mua lại phần của người rút không?

Không bắt buộc. Họ có quyền ưu tiên mua, nhưng nếu không mua, người rút có thể tìm cách khác như bán phần của mình cho người ngoài theo quy định, hoặc cả nhà quyết định bán toàn bộ tài sản. Bán cho người ngoài thường phức tạp, nên gia đình hay ưu tiên mua lại trong nội bộ.

Có thể trả dần cho người rút phần không?

Có thể, nếu người rút đồng ý. Ghi lịch trả, số tiền mỗi đợt, có hay không mức bù cho việc trả chậm, và thời điểm chuyển phần sở hữu. Mỗi lần trả có chứng từ. Trả dần giúp những người ở lại không phải bán gấp tài sản.

Thuế khi chuyển phần sở hữu giữa anh chị em được tính thế nào?

Nghĩa vụ thuế, phí khi chuyển nhượng hoặc tặng cho phần sở hữu bất động sản giữa người thân có những quy định riêng, có trường hợp được miễn. Quy định có thể thay đổi, nên bạn tra hướng dẫn của cơ quan thuế hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn trước khi làm giấy tờ.

Người rút có được tính phần tiền thuê tài sản đã thu những năm trước không?

Nếu tiền thuê đã chia hằng năm thì không cần tính lại. Nếu tiền thuê đã giữ lại chưa chia, hoặc dùng để trả chi phí chung, phần còn lại thuộc về tất cả theo tỷ lệ, và người rút được nhận phần của mình. Sổ thu chi chung giúp việc này rõ ràng.

Không thống nhất được giá thì làm gì?

Thuê một đơn vị thẩm định giá độc lập do các bên cùng chọn, chia đều phí, và cam kết trước sẽ dùng kết quả đó. Nếu vẫn không thống nhất, hãy nhờ hoà giải hoặc hỏi luật sư. Tránh để việc định giá kéo dài nhiều năm, vì giá trị tài sản và hoàn cảnh mỗi người đều thay đổi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138