SanNghiep.comSản Nghiệp
Tài sản số của gia đình

Máy tính, ổ cứng, USB cũ trong nhà: lấy dữ liệu ra và xoá sạch trước khi bán, cho, bỏ

Máy tính và ổ cứng cũ trong nhà thường chứa ảnh, giấy tờ, mật khẩu đã lưu của cả gia đình. Cách gom dữ liệu, đăng xuất, xoá sạch và ghi lại trước khi thanh lý.

Vietnamese father and teenage son in a cluttered storage room of a Hai Phong house, lifting an old desktop tower from a shelf, dusty cables and boxes around, soft daylight

Trước khi bán, cho hay bỏ một máy tính, ổ cứng hay USB cũ trong nhà, cần làm bốn việc theo thứ tự: lấy dữ liệu cần giữ ra, đăng xuất và gỡ thiết bị khỏi mọi tài khoản, xoá sạch dữ liệu đúng cách với từng loại ổ, rồi ghi lại vào bảng kê tài sản số. Xoá tệp vào thùng rác hay định dạng nhanh không đủ; dữ liệu vẫn có thể được phục hồi bằng phần mềm thông dụng.

Máy cũ trong nhà thường mang nhiều hơn người ta nhớ: ảnh cưới, bản chụp giấy tờ nhà đất, sổ hộ khẩu cũ, hợp đồng, tệp lương, mật khẩu trình duyệt lưu tự động của cả nhà. Bài này đi từng bước cho máy tính để bàn, máy xách tay, ổ cứng rời, USB và thẻ nhớ, kèm những lưu ý khi đưa máy cho người thân hay mang ra tiệm.

Vì sao thiết bị cũ là chỗ rò rỉ hay bị quên

Thiết bị cũ thường nằm im trong ngăn tủ nhiều năm, cho đến một ngày dọn nhà thì được bán cho người thu mua đồ điện tử hoặc cho họ hàng dùng tạm. Lúc đó ít ai còn nhớ trong máy có gì. Máy tính gia đình hồi trước thường dùng chung một tài khoản người dùng không đặt mật khẩu, trình duyệt lưu sẵn đăng nhập hộp thư, mạng xã hội, đôi khi cả trang ngân hàng trực tuyến cũ.

Ổ cứng rời và USB còn dễ quên hơn. Một chiếc USB dùng để in giấy tờ ở tiệm photo có thể còn bản chụp căn cước của cả nhà. Thẻ nhớ máy ảnh cũ còn ảnh con nhỏ. Những thứ này nếu rơi vào tay người lạ có thể bị dùng để giả mạo danh tính, mở tài khoản, vay tiền, hoặc đơn giản là ảnh riêng tư bị phát tán.

Vì vậy thiết bị cũ nên được coi là một dòng trong bảng kê tài sản số, không chỉ là đồ điện tử. Trước khi nó rời khỏi nhà, nó phải đi qua một quy trình, giống như trước khi bán nhà thì phải dọn đồ.

Bước một: lấy dữ liệu cần giữ ra

Đừng xoá gì khi chưa chắc đã lấy đủ. Làm theo thứ tự sau, tốt nhất có người dùng chính của máy ngồi cùng.

  1. Cắm máy hoặc ổ vào, mở các thư mục người dùng: tài liệu, ảnh, video, màn hình nền, thư mục tải về. Đây là nơi có nhiều dữ liệu nhất.
  2. Tìm các thư mục do phần mềm tạo ra, như hộp thư lưu trên máy của chương trình thư cũ, dữ liệu phần mềm kế toán, tệp lưu trò chơi của con nếu con muốn giữ.
  3. Chép tất cả sang một ổ đích, đặt tên thư mục theo kiểu "máy tính cũ của bố – năm mua", không gộp lẫn với dữ liệu khác.
  4. Mở thử vài tệp trên ổ đích để chắc đã chép được và mở được, nhất là ảnh và tài liệu quan trọng.
  5. Xem lại trình duyệt: nếu có mật khẩu lưu tự động mà bạn chưa có ở nơi khác, chuyển chúng vào trình quản lý mật khẩu của chủ tài khoản. Không xuất ra tệp văn bản để lung tung trong máy.
  6. Ghi vào bảng kê: dữ liệu từ máy cũ đã chuyển sang ổ nào, ai giữ.

Nếu máy không khởi động được nhưng ổ cứng còn tốt, có thể tháo ổ ra, gắn vào hộp ổ cứng rời để đọc trên máy khác. Việc tháo ổ không khó với máy để bàn, nhưng với máy xách tay đời mới, ổ có thể hàn liền bo mạch; khi đó nên mang đến cơ sở sửa chữa đáng tin và ngồi chờ lấy dữ liệu, không để máy qua đêm.

Bước hai: đăng xuất và gỡ thiết bị khỏi tài khoản

Đăng xuất mọi tài khoản trên máy. Hộp thư, mạng xã hội, dịch vụ lưu trữ đám mây, ứng dụng nhắn tin bản máy tính. Ứng dụng nhắn tin trên máy tính đặc biệt nguy hiểm vì vẫn đọc được tin nhắn mới nếu chưa đăng xuất.

Tắt tính năng tìm thiết bị và khoá kích hoạt. Nhiều máy tính và điện thoại có tính năng gắn máy với tài khoản của chủ để chống trộm. Nếu không tắt trước khi bán, người mua không dùng được máy; nếu tắt sai cách, máy vẫn còn liên kết với tài khoản của bạn. Làm theo hướng dẫn hiện hành của hãng.

Gỡ máy khỏi danh sách thiết bị trong tài khoản. Sau khi đăng xuất, vào tài khoản chính trên một thiết bị khác, xem danh sách thiết bị đang đăng nhập hoặc đã liên kết, gỡ máy cũ ra.

Huỷ cấp quyền phần mềm có bản quyền. Một số phần mềm trả phí giới hạn số máy cài. Huỷ kích hoạt trên máy cũ để chuyển bản quyền sang máy mới, tránh mất lượt.

Bước ba: xoá sạch đúng cách với từng loại thiết bị

Cách xoá phụ thuộc loại ổ. Bảng dưới là nguyên tắc chung; tên tuỳ chọn trên từng máy khác nhau, nên đọc hướng dẫn của hãng cho đúng đời máy.

Thiết bịCách xoá nên dùngLưu ý
Máy tính có ổ thể rắn và đã bật mã hoá ổDùng chức năng đặt lại máy về trạng thái ban đầu có tuỳ chọn xoá sạchKhi ổ đã mã hoá, xoá khoá mã hoá làm dữ liệu cũ không đọc được
Máy tính có ổ cứng cơĐặt lại máy có tuỳ chọn xoá sạch ổ, chấp nhận chạy lâuĐịnh dạng nhanh không đủ
Ổ cứng rời, USBĐịnh dạng đầy đủ hoặc dùng công cụ ghi đè của hệ điều hànhMất nhiều giờ với ổ dung lượng lớn
Thẻ nhớ máy ảnh, điện thoại cũĐịnh dạng trong thiết bị, rồi ghi đầy dữ liệu vô nghĩa và định dạng lạiThẻ rẻ, nếu chứa ảnh nhạy cảm thì có thể giữ lại thay vì bán
Ổ hỏng không khởi động đượcKhông xoá được bằng phần mềm; giữ lại hoặc phá huỷ vật lýKhông bán ổ hỏng cho người thu mua khi còn dữ liệu nhạy cảm

Với ổ hỏng, phá huỷ vật lý là cách duy nhất chắc chắn: khoan xuyên đĩa của ổ cứng cơ hoặc đập vỡ chip nhớ của ổ thể rắn và USB. Làm việc này cẩn thận, đeo kính bảo hộ, không đập pin, rồi mang phần còn lại đến điểm thu gom rác điện tử. Nhiều gia đình chọn cách đơn giản hơn: giữ ổ hỏng trong hộp giấy tờ, không bán.

Điện thoại, máy tính bảng cũ nằm trong ngăn kéo

Điện thoại và máy tính bảng cũ thường bị bỏ quên lâu nhất, vì máy nhỏ, cất một góc là quên. Trong khi đó chúng chứa nhiều hơn máy tính: tin nhắn, ảnh, ứng dụng ngân hàng, danh bạ, đôi khi còn SIM bên trong. Trước khi xử lý, đi qua danh sách sau:

  • Sạc đầy và mở máy, kiểm xem ảnh, video đã có trong bản sao lưu hiện tại của gia đình chưa; chưa có thì chép ra.
  • Xuất tin nhắn hoặc lịch sử trò chuyện quan trọng nếu cần giữ, như tin nhắn của người thân đã mất.
  • Gỡ ứng dụng ngân hàng, ví điện tử; vào ứng dụng ngân hàng trên điện thoại đang dùng để huỷ đăng ký máy cũ nếu ngân hàng có chức năng đó.
  • Đăng xuất tài khoản điện thoại, tắt tính năng tìm thiết bị, rồi đặt lại máy về trạng thái ban đầu.
  • Tháo SIM và thẻ nhớ ra. SIM của số còn dùng thì cất; SIM của số đã bỏ thì cắt nhỏ. Thẻ nhớ xử lý như USB.
  • Kiểm lại trong tài khoản chính trên máy khác: máy cũ đã biến mất khỏi danh sách thiết bị chưa.

Máy quá cũ không bật được thì không xoá được bằng phần mềm. Nếu trong máy có dữ liệu nhạy cảm, giữ lại hoặc phá huỷ chip nhớ như với ổ hỏng, đừng bán cho người thu mua đồ cũ theo cân.

Đưa máy cho người thân dùng lại: vẫn phải xoá

Nhiều gia đình nghĩ đưa máy cho em, cho cháu thì không cần xoá vì "người nhà cả". Nhưng người nhận sẽ dùng máy theo cách của họ: cho bạn mượn, mang đi sửa, rồi bán lại sau vài năm. Dữ liệu của bạn đi theo máy qua những tay đó. Hơn nữa, trong máy có thể có những thứ riêng tư mà bạn không muốn người thân thấy, như thư từ công việc hay giấy tờ tài chính.

Cách đúng là vẫn làm đủ bốn bước, rồi cài lại máy sạch cho người nhận. Nếu người nhận là cha mẹ cao tuổi, đây là dịp tốt để cài máy gọn gàng hơn: một tài khoản người dùng có mật khẩu, trình duyệt sạch, phần mềm cập nhật mới. Ví dụ giả định: chị Mai ở Hà Nội đưa máy xách tay cũ cho bố mẹ ở Nghệ An dùng gọi video. Trước khi gửi, chị lấy hết ảnh và tài liệu ra ổ cứng rời, đặt lại máy về ban đầu, cài sẵn ứng dụng gọi video và không cài thêm gì khác. Máy vừa an toàn cho chị, vừa đơn giản cho bố mẹ.

Một điểm nhỏ: khi đặt lại máy cho người nhận, nên để người nhận tự tạo tài khoản và tự đặt mật khẩu, người tặng chỉ ngồi hướng dẫn. Nếu người tặng tạo hộ rồi giữ mật khẩu, chiếc máy lại sinh ra một tài khoản lập hộ mà vài năm sau không ai nhớ cách vào.

Mang máy đi sửa hoặc bán cho tiệm: những gì tự làm trước

Khi mang máy đi sửa, nếu máy còn chạy, hãy sao lưu dữ liệu và đăng xuất các tài khoản quan trọng trước. Nếu có thể, tạo một tài khoản người dùng tạm cho thợ dùng, khoá tài khoản chính lại. Hỏi rõ thợ có cần mật khẩu không và vì sao; với nhiều lỗi phần cứng, thợ không cần vào tài khoản của bạn. Khi lấy máy về, đổi mật khẩu nếu đã đưa cho thợ.

Khi bán cho cửa hàng thu mua, tự xoá máy ở nhà trước khi mang đi, đừng nhờ cửa hàng xoá hộ. Nếu cửa hàng yêu cầu kiểm máy, để họ kiểm sau khi đã đặt lại máy, như vậy họ vẫn biết máy chạy tốt mà không thấy dữ liệu của bạn.

Bước bốn, sau cùng, là ghi lại: trong bảng kê tài sản số, chuyển dòng thiết bị đó sang mục "đã thanh lý", ghi ngày, cách xoá, bán hay cho ai. Lần rà soát sau, bạn biết thiết bị nào đã rời khỏi nhà, và nếu thấy nó còn trong danh sách thiết bị đăng nhập của tài khoản nào thì gỡ ngay.

Câu hỏi thường gặp

Định dạng ổ cứng có xoá sạch dữ liệu không?

Định dạng nhanh chỉ xoá bảng chỉ mục, dữ liệu vẫn còn và có thể phục hồi bằng phần mềm. Cần chọn định dạng đầy đủ, chức năng xoá sạch khi đặt lại máy, hoặc công cụ ghi đè. Với ổ thể rắn đã mã hoá, xoá khoá mã hoá là cách nhanh và hiệu quả.

Máy tính cũ có cần giữ lại để làm gì không?

Không cần, trừ khi trong máy có phần mềm hay dữ liệu cũ không mở được trên máy mới, ví dụ phần mềm kế toán đời cũ. Khi đó nên xuất dữ liệu ra định dạng phổ biến trước, rồi mới thanh lý máy.

Bán máy tính cũ có cần đưa kèm hoá đơn mua không?

Không bắt buộc, nhưng hoá đơn giúp người mua yên tâm máy không phải đồ trộm cắp. Nếu đưa hoá đơn, che các thông tin cá nhân không cần thiết như số điện thoại, địa chỉ trên đó.

Ổ cứng rời chứa ảnh gia đình bao lâu thì nên thay?

Không có thời hạn cố định. Nên cắm ổ vào kiểm mỗi năm một lần trong buổi rà tài sản số, mở thử vài tệp. Ổ phát tiếng lạ, chạy chậm bất thường hoặc báo lỗi thì chép dữ liệu ra ổ mới ngay.

Có nên vứt USB cũ vào thùng rác thường không?

Không nên. Xoá sạch hoặc phá huỷ chip nhớ trước, rồi mang đến điểm thu gom rác điện tử nếu nơi bạn ở có. Thiết bị điện tử có thành phần cần xử lý riêng, không nên lẫn với rác sinh hoạt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138