Khi cha mẹ về ở với một người con, tiền sinh hoạt của hai thế hệ trộn vào nhau, và câu hỏi ai trả phần nào cần được nói ra sớm. Không nói, người con sống cùng âm thầm gánh, vợ hoặc chồng của họ không vui, cha mẹ ái ngại vì sợ mình thành gánh nặng, còn các anh chị em khác không biết có nên góp hay không.
Bài này đi qua những khoản hay bị trộn, ba cách tính phần chi của cha mẹ, chuyện sửa nhà hay mua đồ cho cha mẹ, trường hợp cha mẹ bán nhà riêng để về ở cùng, và cách giữ cho cha mẹ vẫn có quyền chi tiêu riêng. Chuyện chia chi phí chăm sóc sức khoẻ giữa các con có bài riêng trong cùng danh mục.
Những khoản bị trộn khi cha mẹ về ở cùng
Liệt kê ra giúp cả nhà thấy rằng sống chung không chỉ là thêm hai bát cơm. Những khoản thường thay đổi:
- Tiền ăn uống hằng ngày, nhất là khi cha mẹ ăn chế độ riêng, ăn mềm, ăn kiêng.
- Điện, nước, gas tăng vì có người ở nhà cả ngày, dùng quạt, điều hoà, đun nước nhiều hơn.
- Chi phí đi lại: chở cha mẹ đi khám, đi thăm họ hàng, đi lễ.
- Đồ dùng riêng cho người già: tay vịn, ghế tắm, giường, đèn ngủ, thảm chống trượt.
- Thời gian và cơ hội làm việc của người chăm, nhất là khi cha mẹ cần có người ở nhà.
- Hiếu hỉ, quà cáp của cha mẹ với họ hàng, hàng xóm nơi mới.
- Có khi cả chi phí sửa nhà: chuyển phòng xuống tầng dưới, làm nhà vệ sinh gần phòng ngủ.
Không cần tính từng đồng cho mỗi khoản. Mục đích của danh sách là để cả nhà có chung một hình dung về những gì người con sống cùng đang chi, trước khi bàn cách chia.
Ba cách tính phần của cha mẹ
Phần lớn gia đình chọn một trong ba cách dưới, tuỳ việc cha mẹ có thu nhập riêng không và anh chị em có muốn góp không.
| Cách tính | Làm thế nào | Hợp khi | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Cha mẹ góp khoản cố định | Mỗi tháng cha mẹ đưa một khoản tròn vào quỹ chung của nhà người con | Cha mẹ có lương hưu hoặc tiền tiết kiệm và muốn tự lo | Khoản này nên vừa sức, để cha mẹ còn tiền riêng |
| Tính theo đầu người | Chi phí sinh hoạt chung chia theo số người, cha mẹ chịu phần của hai người | Chi phí ổn định, mọi người ăn chung như nhau | Dễ thành tính toán chi li, có thể làm cha mẹ ái ngại |
| Các con khác góp thay | Cha mẹ không góp, anh chị em không sống cùng góp phần cho người con đang nuôi | Cha mẹ không có thu nhập, anh chị em muốn chia sẻ | Cần thống nhất mức góp và cách ghi nhận công chăm |
Nhiều nhà kết hợp: cha mẹ góp một khoản nhỏ để thấy mình vẫn tự lo, anh chị em góp thêm một phần, người sống cùng lo phần còn lại cùng công chăm. Cách nào cũng nên được nói rõ và ghi lại một vài dòng.
Nói chuyện với vợ hoặc chồng của người con trước
Người được đón cha mẹ về là con ruột, nhưng người chia sẻ không gian, bếp núc và tiền bạc hằng ngày lại là cả gia đình nhỏ của họ, gồm cả vợ hoặc chồng và con cái. Quyết định đón cha mẹ về ở mà không bàn kỹ với người bạn đời thường là nguồn căng thẳng âm ỉ.
Trước khi đón cha mẹ, hai vợ chồng nên ngồi bàn những câu cụ thể: chi phí tăng thêm khoảng bao nhiêu, phần nào lấy từ thu nhập chung, có nhờ anh chị em góp không, ai lo việc chăm sóc hằng ngày, khi mâu thuẫn nếp sống thì giải quyết thế nào. Người con ruột nên là người đứng ra nói chuyện tiền với anh chị em và với cha mẹ, không đẩy việc khó nói cho dâu hay rể.
Công sức của dâu, rể trong việc chăm cha mẹ chồng hay cha mẹ vợ cần được cả nhà ghi nhận bằng lời và bằng sự chia sẻ cụ thể. Sự im lặng của anh chị em trước công sức ấy dễ khiến người chăm thấy mình bị coi là đương nhiên.
Sửa nhà, mua đồ cho cha mẹ: ai trả, thành của ai
Đồ dùng riêng cho cha mẹ. Giường, ghế tắm, tay vịn thường là đồ cho cha mẹ dùng. Ai trả cũng được, nhưng nên ghi vào sổ chi tiêu chung nếu dùng tiền góp của anh chị em.
Sửa nhà của người con bằng tiền của cha mẹ. Nếu cha mẹ bỏ tiền làm phòng, làm nhà vệ sinh trong nhà của con, nên ghi lại khoản đó là cha mẹ cho, cha mẹ góp hay cha mẹ cho vay. Căn nhà đứng tên con, nên phần tiền cha mẹ bỏ vào dễ thành câu hỏi khi anh chị em bàn chuyện tài sản sau này.
Sửa nhà bằng tiền các con khác góp. Tương tự, khoản góp của anh chị em vào nhà của một người con nên được ghi rõ là cho, là góp chung hay là chi phí chăm cha mẹ không tính lại. Nói ra từ đầu giúp tránh cảm giác góp tiền làm đẹp nhà người khác.
Đồ lớn mua chung. Một chiếc điều hoà, một máy giặt mua vì có cha mẹ ở cùng mà dùng chung cả nhà: thống nhất trước là của nhà người con, cha mẹ hay anh chị em chỉ góp một phần như quà.
Khi cha mẹ bán nhà riêng để về ở với con
Đây là tình huống cần cẩn trọng nhất. Cha mẹ bán căn nhà của mình để về ở với một người con, số tiền bán nhà thường là tài sản lớn nhất của cha mẹ. Về nguyên tắc, tiền đó vẫn là của cha mẹ, kể cả khi cha mẹ không còn nhà riêng. Cha mẹ có quyền dùng, cho, hay gửi tiết kiệm theo ý mình.
Rủi ro nảy sinh khi tiền bán nhà được dùng để mua hay xây nhà mới đứng tên người con, hoặc được trộn vào tài chính của gia đình người con. Lúc đầu mọi người vui vẻ, nhưng nếu sau này gia đình người con có biến cố như ly hôn, nợ nần, hoặc cha mẹ muốn chuyển sang ở với con khác, thì phần của cha mẹ rất khó tách ra. Anh chị em khác cũng dễ thấy một người được hưởng toàn bộ.
Vì vậy, trước khi cha mẹ bán nhà hay dùng tiền bán nhà vào tài sản của một người con, cả nhà nên ngồi lại cùng cha mẹ, ghi rõ phần tiền của cha mẹ đi đâu, và hỏi luật sư hoặc công chứng viên về cách làm giấy tờ phù hợp. Không dùng cách nhờ đứng tên mập mờ; minh bạch ngay từ đầu là cách bảo vệ cả cha mẹ lẫn người con đang chăm.
Khi cha mẹ yếu dần và chi phí tăng lên
Thoả thuận lúc cha mẹ mới về ở thường tính cho giai đoạn cha mẹ còn tự đi lại, tự ăn uống. Vài năm sau, cha mẹ có thể cần người ở bên cả ngày, cần thuê người chăm vài buổi, cần mua tã, sữa, thiết bị y tế. Chi phí lúc đó có thể gấp nhiều lần ban đầu, và công chăm của người sống cùng cũng nặng hơn hẳn.
Đây là lúc cần tách rõ hai phần: tiền sinh hoạt chung của nhà người con, và chi phí chăm sóc riêng cho cha mẹ. Phần sinh hoạt chung có thể giữ như cũ. Phần chăm sóc nên được cả anh chị em cùng bàn lại, vì nó không còn là chuyện thêm hai bát cơm mà là chuyện sức người và tiền lớn.
Người con sống cùng nên nói sớm khi thấy mình quá sức, đừng chờ tới khi kiệt sức hay vợ chồng căng thẳng. Anh chị em ở xa cũng nên chủ động hỏi, thay vì đợi người chăm mở lời xin. Một cuộc nói chuyện kịp lúc giữ cho cha mẹ được chăm đều tay và cho người chăm còn sức chăm lâu dài.
Giữ không gian và quyền chi tiêu riêng cho cha mẹ
Cha mẹ nên có tiền riêng. Dù ở với con và được con lo phần lớn chi phí, cha mẹ vẫn nên có một khoản tiền riêng tự tiêu, không phải xin ai. Mua quà cho cháu, đi chơi với bạn, góp quỹ hội người cao tuổi nơi mới ở.
Không bắt cha mẹ báo cáo chi tiêu. Người con lo sinh hoạt chung không có nghĩa là được hỏi cha mẹ đã tiêu tiền riêng vào đâu. Chỉ nên để ý khi có dấu hiệu cha mẹ bị lừa hay bị ai lợi dụng.
Cho cha mẹ góp vào việc nhà theo sức. Đi chợ, trông cháu, nấu một món sở trường. Góp công giúp cha mẹ cảm thấy mình là thành viên của nhà, không phải người ở nhờ.
Tôn trọng việc cha mẹ cho các con khác. Cha mẹ ở với một người con nhưng vẫn có thể cho quà, cho tiền những người con khác. Người con sống cùng không nên coi đó là thiệt cho mình.
Xem lại sau một thời gian
Những gì thống nhất lúc đầu có thể không còn hợp sau vài tháng sống chung. Nên có hẹn xem lại:
- Sau ba tháng đầu, người con sống cùng tổng kết chi phí thực tế so với dự tính.
- Hỏi cha mẹ có thấy thoải mái về chuyện tiền không, có điều gì ngại nói không.
- Hỏi vợ hoặc chồng của người con có thấy quá sức không.
- Báo cho anh chị em tình hình chung, đề xuất điều chỉnh phần góp nếu cần.
- Ghi lại thoả thuận mới, hẹn lần xem lại tiếp theo, thường là mỗi năm một lần hoặc khi sức khoẻ cha mẹ thay đổi.
Xem lại đều đặn giúp mọi người nói ra những điều khó nói trước khi chúng thành bực bội. Và giúp cha mẹ yên tâm rằng mình không phải gánh nặng âm thầm của một người con.
Buổi xem lại không cần trang trọng. Một bữa cơm cuối tuần khi các con về thăm, người sống cùng đưa ra vài con số chính, cha mẹ nói cảm nhận của mình, mọi người góp ý. Điều cần tránh là để buổi xem lại thành dịp kể công hay trách móc; nó chỉ là lúc chỉnh lại cho vừa với hoàn cảnh mới.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ ở với con thì có nên trả tiền nhà cho con không?
Không có quy tắc chung. Nhiều cha mẹ góp một khoản sinh hoạt mà không gọi là tiền nhà. Điều quan trọng là khoản góp vừa sức cha mẹ và người con thấy hợp lý, không để cha mẹ cảm thấy mình đang ở thuê nhà con.
Anh chị em không góp vì nghĩ người sống cùng được hưởng nhà của cha mẹ, xử lý sao?
Tách hai chuyện: chi phí nuôi cha mẹ hiện tại và tài sản của cha mẹ sau này. Nếu có hiểu lầm về tài sản, nên để cha mẹ nói rõ ý mình khi còn minh mẫn. Chi phí hiện tại vẫn nên chia theo khả năng.
Cha mẹ muốn chuyển sang ở với người con khác thì tiền bạc tính thế nào?
Tổng kết các khoản đã góp, đồ đạc đã mua, tiền cha mẹ bỏ vào nhà người con nếu có. Những gì đã ghi rõ từ đầu sẽ dễ xử lý. Phần nào chưa rõ thì cả nhà ngồi lại bàn trên tinh thần cha mẹ được chăm tốt nhất.
Có nên để cha mẹ đứng tên chung nhà với người con sống cùng không?
Đây là quyết định tài sản lớn, có hệ quả pháp lý về sau. Không nên quyết vội trong nhà; nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên, bàn cùng anh chị em, và tránh mọi hình thức đứng tên chỉ để né nghĩa vụ.
Cha mẹ ở với con trai nhưng con gái muốn góp tiền, có được không?
Hoàn toàn được. Mọi người con đều có thể góp phần chăm cha mẹ theo khả năng, không phân biệt trai gái hay đã lập gia đình. Ghi phần góp vào sổ chung để ai cũng thấy.
Người con sống cùng có được dùng lương hưu của cha mẹ cho sinh hoạt chung không?
Được, nếu cha mẹ đồng ý và biết rõ dùng vào việc gì. Nên ghi khoản đó vào sổ chi tiêu chung. Cha mẹ vẫn nên giữ lại một phần làm tiền riêng và dự phòng.