SanNghiep.comSản Nghiệp
Cha mẹ già yếu và chuyện tiền bạc

Chia chi phí chăm sóc cha mẹ giữa anh chị em: góp tiền, góp công và cách tính cho êm

Ba cách chia chi phí chăm sóc cha mẹ giữa các con, cách ước tổng chi, tính công người chăm trực tiếp, ghi thoả thuận và xem lại khi hoàn cảnh đổi.

Four Vietnamese adult siblings seated on a woven mat in a countryside living room in Thanh Hoa, talking around a teapot, seen from behind, late afternoon light

Chia chi phí chăm sóc cha mẹ giữa anh chị em cho êm không có công thức đúng cho mọi nhà; điều cần là một cách chia mà mọi người nói rõ ra, cùng gật đầu và ghi lại. Gia đình nào cũng có người khá giả, người chật vật, người ở gần, người ở xa, người chăm bằng tiền, người chăm bằng công. Không bàn trước thì mỗi người tự tính theo cách của mình, và cách tính nào cũng thấy mình thiệt.

Bài này đi qua ba kiểu chia phổ biến với ưu nhược của từng kiểu, cách ước tổng chi phí trước khi chia, câu hỏi có nên quy công chăm ra tiền, và những dòng cần có trong bản thoả thuận gia đình. Phần ghi chép chi tiêu hằng ngày có bài riêng về sổ chi tiêu trong cùng danh mục; nghĩa vụ phụng dưỡng theo luật cũng có trang pháp luật bàn kỹ, ở đây chỉ nói chuyện tổ chức trong nhà.

Ba kiểu chia hay gặp và chỗ yếu của từng kiểu

Phần lớn gia đình rơi vào một trong ba kiểu dưới, hoặc pha trộn. Hiểu chỗ yếu của từng kiểu giúp cả nhà chọn có ý thức thay vì để mặc.

Kiểu chiaCách làmHợp khiChỗ yếu
Chia đềuMỗi người con góp một phần bằng nhau vào quỹ chungThu nhập các con gần nhau, không ai chăm trực tiếp nhiều hơn hẳnNặng với người đang khó khăn; bỏ qua công của người ở gần
Theo khả năngNgười thu nhập cao góp nhiều hơn, theo tỉ lệ cả nhà đồng ýChênh lệch kinh tế rõ giữa các conNgười góp nhiều có thể muốn quyết nhiều hơn; người góp ít dễ tự ti
Theo vaiNgười ở gần chăm hằng ngày, người ở xa lo phần tiền lớn hơnCó một người sống cùng hoặc gần cha mẹKhó quy đổi công ra tiền; người chăm dễ kiệt sức mà không ai thấy

Không kiểu nào tự nó công bằng. Công bằng nằm ở chỗ mọi người hiểu vì sao chọn kiểu đó và có cơ hội nói khi thấy không ổn. Nhiều nhà dùng kiểu pha: một phần nhỏ chia đều để ai cũng có phần, phần còn lại chia theo khả năng hoặc theo vai.

Trước khi chia: ước tổng chi phí một tháng bình thường và một đợt ốm

Chia khi chưa biết tổng là chia trong sương mù. Trước buổi bàn, nên có một người ngồi tính sơ bộ dựa trên mấy tháng gần nhất. Trình tự:

  1. Liệt kê chi phí định kỳ của cha mẹ trong một tháng bình thường: ăn uống, thuốc dùng hằng ngày, điện nước phần của cha mẹ, đi lại, đồ dùng cá nhân.
  2. Trừ phần cha mẹ tự lo được bằng lương hưu, tiền tiết kiệm hay thu nhập khác, nếu cha mẹ muốn dùng tiền của mình. Phần còn thiếu mới là phần các con cần góp.
  3. Ước thêm một khoản dự phòng cho những đợt ốm, nằm viện, tái khám, mua thiết bị hỗ trợ. Không cần chính xác, chỉ cần có con số để cả nhà hình dung.
  4. Tính khoản chăm sóc nếu phải thuê người, dù hiện chưa thuê, để biết nếu người con đang chăm không làm tiếp được thì cần bao nhiêu.
  5. Ghi các con số ra một trang, đưa cho mọi người xem trước buổi họp ít nhất vài ngày.
  6. Hỏi cha mẹ có muốn tham gia buổi bàn không. Cha mẹ còn minh mẫn có quyền biết các con định lo cho mình thế nào và nói mong muốn của mình.

Con số dự phòng thường bị bỏ qua, và cũng chính nó gây cãi nhau nhiều nhất. Một quỹ dự phòng góp đều từ trước giúp lúc cha mẹ nhập viện, không ai phải gọi điện xin tiền anh chị em giữa đêm.

Công chăm trực tiếp có quy ra tiền không

Đây là câu hỏi khó nhất. Người con sống cùng cha mẹ thường không trả tiền thuê người chăm, nhưng trả bằng thời gian, cơ hội việc làm, giấc ngủ và đôi khi cả sức khoẻ. Nếu chỉ tính tiền mặt, người đó trông như góp ít; nếu tính cả công, có khi lại là người góp nhiều nhất.

Có ba cách các gia đình hay làm. Cách thứ nhất là quy công ra một khoản tương đương, ví dụ giả định coi công chăm của người ở cùng ngang với một phần góp tiền, nên người đó không phải góp tiền hoặc góp ít hơn. Cách thứ hai là các con ở xa góp thêm một khoản gửi riêng cho người chăm như một lời cảm ơn, không gọi là trả công. Cách thứ ba là không quy đổi gì, nhưng cả nhà công nhận bằng lời và bằng việc thay phiên cho người chăm được nghỉ.

Không có cách nào đúng hơn cách nào. Điều quan trọng là nói ra. Nhiều người chăm trực tiếp không bao giờ đòi, rồi âm thầm tích tụ cảm giác bị bỏ rơi, đến lúc bàn chuyện tài sản cha mẹ để lại thì vỡ ra. Gọi tên công chăm từ sớm, dù không quy ra đồng nào, cũng là cách giữ hoà khí lâu dài.

Người ở xa, người khó khăn, người đã có gia đình riêng

Người ở xa. Người ở xa không thể chạy viện lúc nửa đêm, nhưng có thể nhận những việc làm từ xa được: giữ sổ chi tiêu, đặt lịch khám, gọi điện hỏi thăm đều đặn, về thay phiên những dịp lễ để người chăm nghỉ. Góp bằng việc cụ thể khiến người ở xa không chỉ là người chuyển khoản.

Người đang khó khăn. Một người con thất nghiệp, đang nợ nần hay có con nhỏ ốm đau có thể tạm góp ít hoặc không góp. Thoả thuận nên ghi rõ đây là tạm thời và sẽ xem lại, tránh để người đó bị coi là trốn tránh, cũng tránh để tạm thời thành mãi mãi mà không ai nói.

Người đã có gia đình riêng. Phần góp của một người con ảnh hưởng tới gia đình nhỏ của họ. Nên để mỗi người tự bàn với vợ hoặc chồng trước khi nhận một con số, thay vì chốt ngay trong buổi họp rồi về nhà mới vỡ chuyện.

Con gái đã đi lấy chồng. Ở nhiều nơi vẫn còn nếp nghĩ con gái lấy chồng là việc nhà ngoại không cần lo. Mỗi người con, trai hay gái, đều có thể và có quyền góp phần chăm cha mẹ theo khả năng; gia đình nên hỏi ý từng người chứ không mặc định ai được miễn.

Ghi thoả thuận lại: những dòng cần có

Thoả thuận miệng trong buổi họp thường mỗi người nhớ một kiểu. Một trang giấy viết tay, hay một tin nhắn tổng hợp mọi người cùng trả lời đồng ý, đủ để tránh hiểu lầm. Những dòng nên có:

  • Kiểu chia cả nhà đã chọn và lý do ngắn gọn.
  • Phần góp của từng người mỗi tháng, ngày góp, góp vào đâu.
  • Ai giữ quỹ, ai ghi sổ, nhịp báo lại.
  • Công chăm trực tiếp được ghi nhận thế nào: quy đổi, cảm ơn riêng hay chỉ công nhận.
  • Quỹ dự phòng: góp bao nhiêu, dùng khi nào, khoản lớn hơn mức nào thì phải bàn cả nhà.
  • Lịch thay phiên cho người chăm được nghỉ.
  • Mốc xem lại thoả thuận, chẳng hạn mỗi năm một lần hoặc khi sức khoẻ cha mẹ thay đổi.
  • Chữ ký hoặc lời xác nhận của từng người, và của cha mẹ nếu cha mẹ tham gia.

Thoả thuận này là chuyện tình nghĩa trong nhà, không thay thế được văn bản pháp lý. Nếu liên quan tới tài sản lớn của cha mẹ, như dùng nhà đất để lo chi phí chăm sóc, nên hỏi luật sư hoặc văn phòng công chứng trước khi quyết.

Khi hoàn cảnh thay đổi: xem lại phần chia

Không có thoả thuận nào dùng được mãi. Cha mẹ có thể chuyển từ tự đi lại được sang nằm một chỗ, chi phí chăm sóc tăng gấp mấy lần. Một người con có thể chuyển công tác, mất việc, hoặc ngược lại làm ăn khấm khá. Người chăm trực tiếp có thể kiệt sức và cần thay. Mỗi lần như vậy, nên coi việc xem lại phần chia là chuyện bình thường, không phải dấu hiệu ai đó muốn trốn.

Cách làm nhẹ nhàng nhất là đặt sẵn mốc xem lại trong thoả thuận ban đầu, ví dụ mỗi dịp giỗ tổ hay Tết, khi các con về đông đủ. Lúc đó người giữ sổ đưa ra tổng chi năm qua, người chăm nói mình còn đủ sức không, và cả nhà điều chỉnh. Đến hẹn mới bàn thì không ai cảm thấy bị nhắm vào.

Nếu một người muốn đổi phần của mình giữa chừng, nên nói thẳng với cả nhà thay vì âm thầm góp ít đi. Sự im lặng gây tổn thương hơn chính con số.

Một tín hiệu đáng để xem lại sớm là sức của người chăm trực tiếp. Người đó ngủ không đủ, bỏ dần việc làm, hay cáu gắt với cha mẹ là lúc cả nhà cần chia lại, có khi là góp thêm để thuê người đỡ vài buổi mỗi tuần. Chờ đến khi người chăm ngã bệnh mới tính thì chi phí cho cả hai người còn lớn hơn nhiều.

Khi một người không góp

Hỏi trước, đừng kết luận trước. Một người con lâu không góp có thể đang gặp khó mà ngại nói. Nên có một người thân thiết với người đó hỏi riêng, nhẹ nhàng, trước khi đưa ra cả nhà.

Tách chuyện tiền khỏi chuyện tình. Không góp tiền không có nghĩa là không thương cha mẹ. Có thể mời người đó nhận một phần việc thay vì tiền. Điều cần tránh là để cha mẹ nghe các con kể tội nhau; người già thường tự trách mình khi các con bất hoà vì mình.

Pháp luật có quy định nhưng là đường cuối. Luật Hôn nhân và gia đình có quy định nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ của con đã thành niên. Nhưng đưa chuyện này ra cơ quan có thẩm quyền là đường cuối, khi mọi cách nói chuyện, nhờ người lớn trong họ, nhờ hoà giải ở cơ sở đều không được. Nếu đi tới bước đó, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền và thủ tục trước.

Giữ sổ minh bạch với cả người không góp. Người không góp vẫn có quyền biết cha mẹ được chăm thế nào. Giữ minh bạch giúp cửa luôn mở cho người đó quay lại góp phần khi hoàn cảnh cho phép.

Câu hỏi thường gặp

Cha mẹ có lương hưu thì các con có cần góp không?

Tuỳ chi phí thực tế và mong muốn của cha mẹ. Nhiều cha mẹ muốn tự lo bằng lương hưu, các con chỉ góp phần thiếu và quỹ dự phòng. Nên hỏi cha mẹ trước, tránh để cha mẹ cảm thấy tiền của mình bị các con tính toán thay.

Nên góp vào tài khoản của cha mẹ hay một tài khoản riêng?

Nhiều nhà thấy tài khoản riêng do một người con giữ dễ theo dõi hơn, vì tách được tiền các con góp với tiền của cha mẹ. Nếu cha mẹ còn tự quản lý và muốn nhận trực tiếp, góp vào tài khoản cha mẹ cũng được, nhưng nên ghi sổ rõ.

Có nên để người góp nhiều quyết định nhiều hơn không?

Không nên gắn quyền quyết định với số tiền góp. Quyết định về chăm sóc cha mẹ thuộc về cha mẹ trước, rồi đến sự đồng thuận của các con. Người góp nhiều được ghi nhận, nhưng không vì thế mà quyết thay người đang chăm.

Dâu, rể chăm cha mẹ chồng hay vợ thì tính công thế nào?

Công của dâu, rể nên được cả nhà ghi nhận như công của người con ruột trong gia đình đó. Cách quy đổi hay cảm ơn do các con ruột bàn cùng vợ chồng người chăm, tránh để người chăm thấy mình làm mà không ai thấy.

Một người muốn đưa cha mẹ vào cơ sở dưỡng lão, người khác phản đối thì sao?

Trước hết hỏi cha mẹ muốn gì. Sau đó cả nhà cùng xem chi phí, chất lượng chăm sóc và sức của người đang chăm ở nhà. Đây là quyết định lớn, nên đi thăm cơ sở cùng nhau và cho mình vài tuần cân nhắc thay vì quyết trong một buổi.

Có nên viết thoả thuận góp tiền thành văn bản công chứng không?

Thường không cần với chuyện góp tiền hằng tháng; một trang viết tay hay tin nhắn mọi người cùng xác nhận là đủ để nhắc nhau. Khi dính tới nhà đất, tiền lớn hay quyền lợi tài sản về sau, nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138