SanNghiep.comSản Nghiệp
Vợ chồng và tài sản chung, riêng

Cho người thân vay tiền khi đã có vợ có chồng: bàn với nhau trước, ghi giấy thế nào

Anh em, bạn bè hỏi vay khi bạn đã lập gia đình: vì sao cần bàn với vợ hoặc chồng, đặt hạn mức chung, giấy vay ghi gì và nói lời từ chối sao cho êm.

Two Vietnamese brothers talking quietly on plastic stools outside a small shop in Thai Binh, one gesturing with open hands, faces turned away from camera, motorbikes passing, midday shade

Khi đã có vợ hoặc chồng, cho người thân vay tiền là quyết định dùng tài sản chung, nên cần bàn với người bạn đời trước, ghi giấy vay rõ ràng và chỉ cho vay số tiền gia đình chấp nhận được nếu không lấy lại được. Tiền tiết kiệm, tiền lương trong thời kỳ hôn nhân thường là tài sản chung; một người tự ý mang khoản lớn đi cho vay là chuyện dễ làm rạn nứt hơn cả chuyện người vay chậm trả.

Bài này không khuyên cho vay hay không cho vay. Nó giúp hai vợ chồng có một nguyên tắc chung từ trước, để khi anh em, bạn bè, đồng nghiệp hỏi vay, người được hỏi không phải quyết một mình dưới áp lực tình cảm. Bài cũng gợi ý giấy vay tự viết cần những dòng nào và cách từ chối mà vẫn giữ được quan hệ.

Vì sao chuyện cho vay cần cả hai vợ chồng cùng biết

Về pháp lý, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 coi việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung là việc vợ chồng cùng thoả thuận. Với những khoản nhỏ, mang tính chi tiêu thường ngày, mỗi người tự quyết là bình thường. Nhưng một khoản cho vay đáng kể, tương đương vài tháng thu nhập của gia đình, rõ ràng là quyết định ảnh hưởng tới cả nhà, nên được hai người cùng đồng ý.

Về thực tế, người hỏi vay thường tìm đến người có quan hệ gần nhất: em trai tìm anh, bạn thân tìm bạn. Người được hỏi chịu áp lực tình cảm lớn và dễ nhận lời ngay tại chỗ. Nếu sau đó mới báo với vợ hoặc chồng, người kia cảm thấy bị đặt trước việc đã rồi. Nếu không báo, đến khi lộ ra, chuyện không còn là khoản tiền mà là chuyện giấu nhau.

Cũng cần nhớ, cho vay từ tiền chung mà không đòi được thì cả hai cùng mất. Ngược lại, nếu hai người cùng quyết, khi khoản vay gặp trục trặc, họ cùng gánh và cùng tìm cách xử lý, không ai đổ lỗi cho ai. Bàn trước không làm mất tình anh em; nó giúp cả hai vợ chồng đứng cùng một phía.

Một nguyên tắc chung nên thống nhất từ trước

Hạn mức tự quyết. Dưới một mức nhất định, ví dụ giả định 5 triệu đồng, mỗi người tự quyết cho anh em, bạn bè vay, chỉ cần kể lại. Trên mức đó, phải hỏi ý người kia trước khi trả lời.

Số tiền tối đa mỗi năm. Tổng số tiền gia đình sẵn sàng cho vay trong một năm, tính trên tinh thần có thể không lấy lại được. Nhiều gia đình đặt nguyên tắc chỉ cho vay từ quỹ dự phòng, không đụng tiền tiết kiệm cho mục tiêu lớn như mua nhà, học của con.

Nguồn tiền không được dùng. Không vay ngân hàng để cho người khác vay lại, không cầm cố tài sản chung để giúp người khác. Những việc này đẩy rủi ro của người vay sang gia đình mình.

Đối xử công bằng hai bên. Nguyên tắc áp dụng như nhau cho họ hàng bên nội và bên ngoại. Nếu bên này được vay mà bên kia bị từ chối, mâu thuẫn sẽ không nằm ở số tiền.

Khi nào thì từ chối. Ví dụ: người đã vay chưa trả, khoản vay để lấp một khoản nợ nóng khác, khoản vay mà gia đình không chịu mất được. Có nguyên tắc từ trước giúp lời từ chối bớt mang tính cá nhân.

Giấy vay tiền tự viết: những dòng cần có

Với người thân, nhiều người ngại ghi giấy. Nhưng giấy vay rõ ràng bảo vệ cả bên vay lẫn bên cho vay, nhất là khi một trong hai người không còn. Mẫu tự soạn tham khảo, khoản lớn nên để người làm nghề soát:

  1. Họ tên, năm sinh, số định danh cá nhân, nơi ở của bên cho vay và bên vay. Nếu tiền là tài sản chung, bên cho vay nên ghi cả hai vợ chồng.
  2. Số tiền bằng số và bằng chữ, cách giao tiền: chuyển khoản từ tài khoản nào, ngày nào, hoặc giao tiền mặt có người chứng kiến.
  3. Mục đích vay nếu hai bên muốn ghi, ví dụ chữa bệnh, sửa nhà.
  4. Lãi suất, nếu có; nếu không lấy lãi, ghi rõ "không tính lãi" để tránh hiểu lầm.
  5. Thời hạn trả hoặc lịch trả từng phần, cách trả.
  6. Chữ ký của các bên, ngày ký; có thể thêm người làm chứng.

Chuyển khoản tốt hơn đưa tiền mặt vì sao kê là chứng cứ độc lập. Nội dung chuyển khoản nên ghi ngắn "cho … vay theo giấy ngày …". Mỗi lần người vay trả một phần, ghi vào mặt sau giấy vay hoặc nhắn tin xác nhận, hai bên cùng giữ.

Các tình huống thường gặp và cách xử lý trong nhà

Ví dụ giả định để hai vợ chồng tự đặt mình vào và bàn trước cách phản ứng:

Tình huốngĐiều dễ làm saiCách làm nên cân nhắc
Em ruột hỏi vay gấp tiền viện phíChuyển ngay khoản lớn mà không nói với aiGọi cho vợ hoặc chồng một phút, chuyển phần cần ngay, ghi giấy sau
Bạn thân hỏi vay để mở quánNhận lời vì ngại, không hỏi kế hoạchHẹn trả lời sau khi bàn ở nhà, chỉ cho vay phần chịu mất được
Họ hàng bên kia hỏi vayTừ chối vì không phải người nhà mìnhÁp dụng đúng nguyên tắc chung như với họ hàng bên mình
Người đã vay cũ hỏi vay tiếpCho thêm để khỏi mất lòngNói rõ khoản cũ chưa xong, đề nghị lịch trả trước
Được nhờ đứng tên vay ngân hàng hộKý vì tin người thânHai vợ chồng cùng cân nhắc, vì người đứng tên vay là người phải trả nợ

Tình huống cuối cùng nguy hiểm hơn cho vay tiền mặt rất nhiều. Đứng tên vay hộ hoặc ký bảo lãnh nghĩa là gia đình bạn có thể phải trả cả khoản vay nếu người kia không trả. Đây là quyết định phải có cả hai vợ chồng, và nên tìm hiểu kỹ trách nhiệm pháp lý trước khi ký.

Ghi khoản cho vay vào sổ tài sản gia đình

Khoản cho vay là tài sản của gia đình, dù chưa biết bao giờ mới lấy lại. Nó nên có một dòng trong sổ tài sản, giống như sổ tiết kiệm hay chiếc xe: ai vay, bao nhiêu, ngày nào, có giấy hay không, giấy cất ở đâu, đã trả được bao nhiêu. Không có dòng này, sau vài năm chính người cho vay cũng quên con số chính xác, còn người vợ hoặc chồng thì có khi không biết khoản đó tồn tại.

Dòng ghi chép còn quan trọng hơn khi một trong hai vợ chồng gặp chuyện bất ngờ. Người còn lại cần biết gia đình đang có những khoản phải thu nào để nhắc người vay, hoặc để con cái biết mà xử lý. Nhiều khoản cho vay giữa người quen chỉ nằm trong trí nhớ của một người; người đó vắng mặt là khoản tiền coi như mất, kể cả khi người vay có thiện chí trả.

Mỗi năm một lần, hai vợ chồng nên xem lại mục này: khoản nào đã trả xong thì gạch đi, khoản nào quá hạn lâu thì bàn cách nhắc, khoản nào đã quyết định không đòi nữa thì ghi rõ là đã xoá để khỏi vướng bận. Quyết định xoá một khoản nợ cho người thân cũng là quyết định chung, nên có sự đồng ý của cả hai.

Từ chối mà vẫn giữ quan hệ

Lời từ chối dễ nghe nhất là lời có lý do chung, không nhắm vào người hỏi. "Vợ chồng mình có nguyên tắc là không cho vay từ tiền học của các cháu" nghe khác hẳn "Anh vay rồi có bao giờ trả đâu". Một nguyên tắc đã thống nhất từ trước giúp người được hỏi nói thật mà không phải bịa lý do.

Nếu muốn giúp mà không thể cho vay số tiền được hỏi, có thể đề nghị phương án nhỏ hơn: giúp một phần không cần trả, giúp tìm thông tin về hỗ trợ của địa phương, giúp bằng công sức thay vì tiền. Nhiều người hỏi vay vì đang bế tắc; một sự giúp đỡ khác loại vẫn được ghi nhận.

Không trả lời ngay cũng là một cách. "Để em bàn với nhà em tối nay rồi báo anh" vừa đúng nguyên tắc, vừa cho mình thời gian bình tĩnh. Nếu người hỏi nổi giận vì phải chờ một buổi, đó cũng là thông tin đáng cân nhắc. Hãy giữ lời hẹn trả lời, đừng im lặng kéo dài vì im lặng thường bị hiểu là từ chối kèm coi thường.

Sau khi đã từ chối, đừng nhắc lại chuyện đó trong những lần gặp sau, và đừng kể với người khác trong họ. Người bị từ chối đã đủ ngại; nếu chuyện lan ra, họ mất mặt và quan hệ khó hàn gắn. Lần tới gặp nhau ở đám giỗ, đám cưới, cứ đối xử như bình thường. Cách cư xử sau lời từ chối quyết định nhiều hơn chính lời từ chối.

Khi người thân chậm trả hoặc không trả

Khoản vay giữa người thân hay gặp trục trặc vì hoàn cảnh thay đổi chứ không hẳn vì người vay có ý quỵt. Bước đầu tiên nên là một cuộc nói chuyện riêng, bình tĩnh, hỏi hoàn cảnh và đề nghị lịch trả mới phù hợp hơn, ghi lại bằng tin nhắn hoặc văn bản bổ sung. Hai vợ chồng nên thống nhất trước người nào đứng ra nói chuyện, thường là người có quan hệ ruột thịt với người vay.

Tránh đòi nợ trước mặt họ hàng, trên mạng xã hội, hoặc kéo con cái vào. Những cách đó hiếm khi lấy lại được tiền nhưng chắc chắn làm mất quan hệ, và có thể vượt quá giới hạn pháp luật cho phép. Cũng tránh để người vợ hoặc chồng không có quan hệ ruột thịt phải đi đòi, vì dễ bị coi là người ngoài gây chuyện.

Nếu đã thử nhiều cách mà người vay vẫn né tránh, gia đình cần quyết định có theo đuổi khoản tiền bằng các kênh chính thức hay không, cân nhắc giữa số tiền và quan hệ. Quyết định này cũng nên là quyết định chung của hai vợ chồng. Khi khoản tiền đã thành tranh chấp, người vay không trả, hoặc chủ nợ tìm đến đòi tài sản chung, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem giấy tờ cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Vợ tự ý lấy tiền chung cho em ruột vay có sai không?

Với khoản nhỏ, thường ngày thì không có gì bất thường. Với khoản lớn, việc định đoạt tài sản chung nên có sự thoả thuận của cả hai. Thay vì tranh luận đúng sai, hai người nên đặt hạn mức tự quyết cho những lần sau.

Cho người thân vay có cần lấy lãi không?

Không bắt buộc. Nếu có lãi, mức lãi phải trong giới hạn pháp luật cho phép, nên tra quy định hiện hành. Dù có lãi hay không, ghi rõ trong giấy vay để tránh hiểu lầm về sau.

Giấy vay viết tay không công chứng có giá trị không?

Hợp đồng vay tiền giữa cá nhân không bắt buộc công chứng. Giấy viết tay có chữ ký các bên, kèm chứng từ chuyển tiền, là chứng cứ quan trọng. Công chứng hoặc chứng thực giúp chắc chắn hơn về ngày ký và người ký.

Người vay qua đời thì khoản nợ xử lý thế nào?

Nghĩa vụ trả nợ của người mất được thanh toán từ di sản họ để lại, trong phạm vi di sản. Giấy vay và chứng từ là căn cứ để gia đình bạn yêu cầu. Thủ tục cụ thể liên quan tới thừa kế nên tra ở trang chuyên về thừa kế.

Có nên cho vay bằng vàng thay vì tiền?

Cho vay bằng vàng thì nên ghi rõ loại vàng, khối lượng và trả lại bằng vàng cùng loại hay quy ra tiền theo thời điểm nào. Không ghi rõ dễ tranh cãi khi giá vàng thay đổi.

Đã lỡ cho vay mà không nói với vợ hoặc chồng, giờ nên làm gì?

Nên kể sớm, kèm thông tin đầy đủ: ai vay, bao nhiêu, có giấy không, hẹn trả khi nào. Đề nghị cùng nhau đặt nguyên tắc cho sau này. Kể chủ động thường đỡ hơn nhiều so với để người kia tự phát hiện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138