Két sắt gia đình nên giữ những thứ nhỏ, giá trị cao và khó làm lại: bản gốc giấy tờ quan trọng, trang sức, một ít tiền dự phòng, thiết bị lưu bản sao dữ liệu. Nó không phải nơi dồn toàn bộ tài sản lưu động của cả nhà. Số người biết mã nên ít, thường là hai người lớn chịu trách nhiệm chính, cộng thêm một cách để người thân mở được khi cả hai vắng mặt.
Nhiều gia đình mua két rồi dùng sai: đặt ngay phòng khách, ai trong nhà cũng biết mã, nhét hết vàng, tiền, sổ đỏ vào một chỗ, chìa dự phòng treo cạnh két. Khi có trộm, chúng mở được hoặc khiêng đi cả két. Khi có cháy, két loại thường không giữ được giấy tờ. Bài này đi qua từng quyết định nhỏ quanh chiếc két để nó thật sự làm được việc của nó.
Két sắt bảo vệ được gì và không bảo vệ được gì
Két làm chậm kẻ trộm, không chặn được mãi. Một chiếc két gia đình chủ yếu chống kẻ trộm vặt, tức người vào nhà vài phút, lấy thứ dễ lấy rồi đi. Gặp kẻ có dụng cụ và có thời gian, két nhỏ không bắt vít có thể bị bê đi để phá ở nơi khác. Vì vậy cách lắp đặt quan trọng ngang với độ dày thép.
Chống trộm và chống cháy là hai tính năng khác nhau. Có loại két dày thép nhưng không có lớp cách nhiệt, khi cháy lâu nhiệt độ bên trong vẫn đủ làm giấy cháy sém. Có loại có lớp chống cháy theo thời gian thử nghiệm của nhà sản xuất. Khi chọn, đọc thông số chống cháy và chống nước ghi trên tài liệu kèm két, đừng mặc định két nào cũng chống cháy.
Két không chống được nước nếu không thiết kế cho việc đó. Ở vùng hay ngập, két đặt sát sàn tầng trệt có thể ngâm nước cả ngày. Giấy tờ trong két ngấm nước vẫn hỏng. Túi chống nước đặt bên trong két là lớp bảo vệ rẻ và hữu ích.
Két không bảo vệ được trước người trong nhà biết mã. Phần lớn rủi ro thất thoát trong gia đình không đến từ người lạ mà đến từ người biết mã, biết chỗ để chìa. Đây là lý do việc quản lý mã quan trọng không kém chiếc két.
Nên cất gì và không nên dồn gì vào két
Nguyên tắc chung: két dành cho thứ nhỏ gọn, khó làm lại, cần lấy ra khi có việc. Bảng dưới là gợi ý để cả nhà cùng thống nhất:
| Nên cất trong két | Lý do | Không nên dồn vào két | Lý do |
|---|---|---|---|
| Bản gốc giấy chứng nhận nhà đất, giấy đăng ký xe | Khó làm lại, dễ bị lợi dụng nếu lọt ra ngoài | Bản sao, bản chụp dùng hằng ngày | Để ngoài cho tiện, bản gốc chỉ lấy ra khi cần |
| Trang sức, vàng ở mức gia đình | Nhỏ, dễ mang đi | Toàn bộ vàng và tiền tích luỹ của cả nhà | Mất một lần là mất hết; cân nhắc chia nơi giữ |
| Một ít tiền mặt dự phòng | Cần khi mất điện, mất mạng, khẩn cấp | Tiền mặt nhiều tháng chi tiêu | Rủi ro trộm, cháy; không sinh lợi |
| Ổ cứng, USB chứa bản sao ảnh, video kiểm kê | Bảo vệ khỏi mất cắp cùng máy tính | Bản sao duy nhất của dữ liệu | Cần thêm một bản ở nơi khác |
| Hợp đồng quan trọng, giấy vay mượn có chữ ký | Chứng từ gốc khó lập lại | Mật khẩu ghi thô trên giấy | Ai mở được két là có luôn mọi tài khoản |
Danh sách những gì đang có trong két nên ghi ra một tờ riêng, cất ngoài két, cập nhật mỗi lần cất vào hay lấy ra. Khi có sự cố, tờ danh sách cho bạn biết ngay mình mất gì mà không phải nhớ.
Đặt két ở đâu và lắp thế nào
Vị trí tốt là nơi kín đáo, không nhìn thấy từ cửa chính hay cửa sổ, không phải chỗ khách hay thợ thường đi qua. Phòng ngủ của người lớn, trong tủ âm tường, dưới gầm tủ có cánh, trong phòng làm việc ít người vào là những lựa chọn phổ biến. Phòng khách là chỗ dễ lộ nhất, vì mọi người ra vào nhà đều thấy. Tránh đặt két ở tầng trệt của nhà nằm trong vùng hay ngập, hoặc sát nguồn nhiệt như bếp, phòng giặt có máy sấy.
Két nhỏ và vừa nên được bắt vít cố định vào sàn bê tông hoặc tường chịu lực theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Chiếc két nặng vài chục ký vẫn có thể bị hai người khiêng lên xe máy. Khi thuê thợ lắp, chọn người được giới thiệu qua người quen tin cậy, và cố gắng không để quá nhiều người biết vị trí két. Sau khi lắp, mời thợ ra về trước khi đặt đồ vào két lần đầu và trước khi cài mã riêng.
Nếu nhà đông người ra vào, chẳng hạn có người giúp việc, có phòng cho thuê, có thợ sửa định kỳ, nên chọn chỗ đặt mà khi mở két không ai đứng phía sau nhìn thấy bàn phím. Thói quen nhỏ này giúp giữ mã kín hơn nhiều so với việc đổi mã liên tục.
Ai được biết mã và ai giữ chìa dự phòng
Két dùng mã số, chìa cơ hoặc cả hai. Dù loại nào, câu hỏi chính vẫn là bao nhiêu người mở được và nếu người đó không có mặt thì sao. Một số nguyên tắc để cả nhà bàn với nhau:
- Càng ít người biết mã càng tốt, thường là hai vợ chồng hoặc hai người lớn cùng chịu trách nhiệm tài sản trong nhà. Con nhỏ không cần biết mã; con đã trưởng thành biết hay không là quyết định của cả nhà.
- Không dùng ngày sinh, số nhà, biển số xe hay dãy số liền nhau làm mã. Đây là những con số người ngoài dễ đoán nhất.
- Chìa dự phòng không cất cạnh két, không treo chung chùm chìa khoá nhà, không giấu trong ngăn kéo bàn gần đó. Có thể gửi người thân tin cậy ở địa chỉ khác giữ trong phong bì dán kín có chữ ký trên mép dán.
- Có một phương án khi người giữ mã không có mặt, ví dụ đi xa dài ngày, nằm viện. Mã có thể ghi trong phong bì niêm phong để chung với gói thông tin khẩn của gia đình, giao cho người được chọn từ trước. Mép phong bì có chữ ký để biết nếu ai đã mở.
- Ghi lại mỗi lần lấy đồ quan trọng ra khỏi két: ai lấy, lấy gì, để làm gì, khi nào cất lại. Không phải vì nghi ngờ nhau mà để không ai phải nhớ, và để khi có thắc mắc thì có sổ đối chiếu.
Một số két điện tử có tính năng ghi nhật ký mở két hoặc cho đặt mã riêng cho từng người. Tính năng cụ thể khác nhau giữa các dòng sản phẩm, nên đọc hướng dẫn đi kèm thay vì đoán.
Trước khi mua két: năm câu hỏi cả nhà nên trả lời
Cần cất những gì, kích thước bao nhiêu? Bày thử những món định cất ra bàn: tập giấy tờ khổ A4, hộp trang sức, ổ cứng. Két quá nhỏ khiến giấy tờ phải gập đôi, quá to thì khó giấu và khó bắt vít. Chọn lòng két vừa đủ cộng thêm một khoảng cho vài năm tới.
Rủi ro chính của nhà mình là gì? Nhà phố mặt đường lo trộm đột nhập; nhà vùng trũng lo ngập; nhà có kinh doanh tầng trệt lo cháy. Ưu tiên rủi ro nào thì đọc kỹ thông số chống trộm, chống cháy hay chống nước tương ứng trong tài liệu của nhà sản xuất.
Mã số, chìa cơ hay vân tay? Khoá mã dễ đổi khi có người biết; chìa cơ không lo hết pin nhưng phải giữ chìa; khoá điện tử cần thay pin định kỳ và có cách mở dự phòng. Chọn loại mà người lớn tuổi trong nhà cũng dùng được.
Sàn, tường có bắt vít được không? Sàn gỗ, vách thạch cao, nhà thuê không được khoan là những trường hợp phải tính phương án khác, như đặt trong tủ gỗ đặc có bắt vít vào khung.
Ai lắp và ai biết vị trí? Hạn chế người biết. Mua ở nơi bán có địa chỉ rõ ràng, giữ phiếu bảo hành và hoá đơn ở ngoài két để khi quên mã còn chứng minh được quyền sở hữu.
Khi nào phải đổi mã và đổi thế nào
Mã két không cần đổi hàng tháng, nhưng có những lúc nên đổi ngay trong ngày:
- Sau khi có người ngoài chứng kiến bạn mở két, như thợ sửa, người vận chuyển đồ, khách đến chơi đứng gần.
- Sau khi một người từng biết mã không còn sống trong nhà, như người giúp việc nghỉ, người thuê phòng chuyển đi, vợ chồng ly thân.
- Sau khi nhà bị trộm đột nhập, kể cả khi két chưa bị phá, vì kẻ trộm có thể đã quan sát hoặc lấy được chìa dự phòng.
- Sau khi phong bì niêm phong mã đã được mở để dùng trong tình huống khẩn cấp.
- Khi đổi, làm theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, thử mở và đóng vài lần với cửa két đang mở trước khi đóng hẳn, tránh trường hợp đổi xong không mở lại được.
- Cập nhật phong bì mã dự phòng và báo cho người giữ phong bì biết đã có bản mới, thu hồi bản cũ.
Quên mã hoặc két hỏng khoá thì liên hệ đơn vị bán hoặc bảo hành két, mang theo giấy tờ chứng minh bạn là chủ két và chủ nhà. Đừng nhờ thợ lạ trên mạng đến phá két khi chưa kiểm tra được họ là ai.
Đừng để két làm cả nhà chủ quan
Có két rồi, nhiều gia đình dồn hết mọi thứ vào đó và yên tâm. Nhưng rủi ro tập trung cũng là một rủi ro. Một vụ trộm mở được két, một trận cháy kéo dài, một lần nước ngập sâu có thể lấy đi cùng lúc giấy tờ, vàng, tiền và bản sao dữ liệu. Cách nghĩ an toàn hơn là chia lớp: bản gốc giấy tờ trong két, bản sao số ở nơi khác; một phần trang sức trong két, phần đeo hằng ngày theo người; tiền dự phòng trong két ở mức vài ngày chi tiêu, còn tiền tích luỹ để ở tổ chức tín dụng.
Két cũng không thay thế được những lớp bảo vệ khác: cửa chắc, khoá tốt, hàng xóm biết nhau, thói quen không khoe tài sản trên mạng xã hội. Ví dụ giả định: một gia đình ở Cần Thơ đăng ảnh bộ trang sức cưới của con gái lên trang cá nhân để công khai, kèm ảnh phòng ngủ có két phía sau. Bức ảnh vô tình cho người ngoài biết nhà có gì và cất ở đâu. Những chi tiết nhỏ kiểu này đáng để cả nhà nhắc nhau.
Nếu nhà có két nhưng lâu không mở, hãy chọn một buổi trong năm để mở ra kiểm tra cùng nhau: đối chiếu với tờ danh sách, xem giấy tờ có bị ẩm, pin két điện tử còn tốt, bản lề còn chắc. Việc này mất nửa tiếng và giúp phát hiện sớm những thứ đã hỏng hoặc thất lạc.
Câu hỏi thường gặp
Két sắt nhỏ có nên bắt vít xuống sàn không?
Nên, nếu sàn và tường cho phép. Két nhỏ không cố định dễ bị mang đi nguyên chiếc để phá ở nơi khác. Việc bắt vít làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất và tốt nhất do thợ có kinh nghiệm lắp. Với nhà thuê, cần hỏi chủ nhà trước khi khoan sàn hay tường.
Có nên cất toàn bộ vàng trong két ở nhà không?
Đó là quyết định của mỗi gia đình, nhưng dồn hết vào một chỗ nghĩa là rủi ro cũng dồn vào một chỗ. Nhiều nhà chọn chia nơi giữ, ví dụ một phần ở nhà, một phần thuê dịch vụ giữ hộ của tổ chức tín dụng. Dù chọn cách nào, nên có danh sách và ảnh chụp từng món.
Ghi mã két vào điện thoại có an toàn không?
Ghi mã dưới dạng ghi chú thông thường trên điện thoại không khoá là không an toàn. Nếu cần lưu, dùng nơi có khoá riêng và không đặt tên ghi chú là mã két. Cách phổ biến hơn là phong bì niêm phong giao người tin cậy giữ.
Con đã đi làm có nên được biết mã két của bố mẹ không?
Không có câu trả lời chung. Có nhà muốn con biết để phòng khi bố mẹ ốm; có nhà muốn giữ riêng. Điều quan trọng là có một cách để người thân mở được két khi cần, đã bàn trước, và ai cũng biết cách đó thay vì phải đoán.
Két sắt có làm giấy tờ an toàn khi nhà bị ngập không?
Chỉ khi két được thiết kế chống nước, mà phần lớn két gia đình không phải loại này. Để an toàn hơn, cho giấy tờ vào túi chống nước trước khi cất vào két, và nếu nhà ở vùng ngập thì đặt két ở tầng cao. Bản chụp giấy tờ nên có thêm ở nơi khác.
Nhà bị trộm phá két thì có cần giữ nguyên hiện trường không?
Có. Không chạm vào két, không dọn dẹp, báo ngay cho công an nơi gần nhất. Hiện trường còn nguyên giúp cơ quan điều tra thu dấu vết. Trong lúc chờ, bạn có thể ghi lại những gì nhớ được đã cất trong két, đối chiếu với tờ danh sách cất ở nơi khác.