SanNghiep.comSản Nghiệp
Vợ chồng và tài sản chung, riêng

Tiền cho thuê nhà riêng, lãi tiết kiệm riêng của vợ hoặc chồng: của chung hay riêng

Hoa lợi, lợi tức từ tài sản riêng của vợ hoặc chồng như tiền cho thuê, tiền lãi, cổ tức thuộc về ai, khác gì tài sản mua lại từ tiền riêng, ghi sổ thế nào.

Vietnamese man in his thirties standing on a narrow balcony of a rental row house in Bac Ninh, holding a small bunch of keys, face out of frame, laundry lines and morning haze

Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng của vợ hoặc chồng trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, nếu hai người áp dụng chế độ tài sản theo luật định và không có thoả thuận khác. Nói đơn giản: căn nhà một người mua trước khi cưới vẫn là của riêng người đó, nhưng tiền cho thuê căn nhà ấy hằng tháng là tiền chung của hai vợ chồng.

Nhiều người bất ngờ với quy định này, vì nghĩ tài sản riêng thì mọi thứ sinh ra từ nó cũng riêng. Bài này giải thích ranh giới giữa hoa lợi, lợi tức và tài sản được hình thành từ tài sản riêng, đưa ví dụ giả định cho từng trường hợp hay gặp, và gợi ý cách ghi sổ để hai vợ chồng cùng rõ mà không phải tính toán căng thẳng.

Hoa lợi, lợi tức là gì trong chuyện vợ chồng

Hoa lợi là sản vật tự nhiên sinh ra từ tài sản: lứa lợn con từ đàn lợn nái, vụ cà phê từ vườn cây, sản lượng tôm từ ao nuôi. Lợi tức là khoản lợi thu được từ việc khai thác tài sản: tiền cho thuê nhà, tiền lãi tiết kiệm, cổ tức, tiền cho thuê xe. Cả hai đều là thứ "sinh ra" từ tài sản trong khi tài sản gốc vẫn còn nguyên.

Với vợ chồng theo chế độ tài sản luật định, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đưa hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân vào danh sách tài sản chung, cùng với thu nhập do lao động, sản xuất, kinh doanh. Cách nghĩ đằng sau là: trong thời gian sống chung, những gì gia đình thu được đều phục vụ đời sống chung, bất kể nó đến từ sức lao động hay từ tài sản của ai.

Điều này khác với tài sản được hình thành từ tài sản riêng. Nếu bán căn nhà riêng và dùng toàn bộ tiền bán mua căn nhà khác, căn nhà mới vẫn là tài sản riêng. Nếu sổ tiết kiệm riêng đáo hạn và gửi tiếp tiền gốc, tiền gốc vẫn là riêng. Ranh giới nằm ở chỗ: thứ thay thế cho tài sản gốc thì giữ nguồn gốc riêng; thứ sinh thêm từ tài sản gốc trong thời kỳ hôn nhân thì về chung.

Bảng phân biệt các trường hợp thường gặp

Bảng dưới đây áp dụng cho vợ chồng theo chế độ tài sản luật định, không có thoả thuận khác. Các ví dụ là giả định, chỉ để minh hoạ nguyên tắc:

Tình huốngPhần riêngPhần thường được coi là chung
Căn hộ mua trước cưới đang cho thuêCăn hộTiền thuê nhận trong thời kỳ hôn nhân
Sổ tiết kiệm có từ trước cướiTiền gốcTiền lãi phát sinh sau ngày cưới
Cổ phần được thừa kế riêngSố cổ phầnCổ tức bằng tiền nhận trong thời kỳ hôn nhân
Vườn cây được tặng riêngĐất và vườn câyTiền bán nông sản mỗi vụ
Bán căn hộ riêng, mua căn khác bằng đúng số tiền đóCăn mớiKhông có phần chung nếu chỉ dùng tiền riêng
Bán căn hộ riêng, gửi tiết kiệmTiền gốcTiền lãi sau đó

Có những trường hợp nằm ở vùng xám, như giá trị tăng thêm của căn nhà riêng vì thị trường lên, hay cổ phiếu thưởng thay cho cổ tức tiền mặt. Cách hiểu có thể khác nhau tuỳ hoàn cảnh và văn bản hướng dẫn; khi có chuyện cần xác định thật sự, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi người làm nghề.

Ví dụ giả định: căn hộ cho thuê của người vợ

Chị Mai ở Hà Nội mua một căn hộ nhỏ bằng tiền tiết kiệm từ năm năm trước khi cưới. Sau khi cưới anh Tuấn, hai người về sống ở nhà riêng của anh, căn hộ của chị được cho thuê với giá ví dụ 8 triệu đồng mỗi tháng. Theo nguyên tắc luật định, căn hộ là tài sản riêng của chị Mai, còn 8 triệu đồng tiền thuê mỗi tháng là tài sản chung của hai vợ chồng.

Trong thực tế, chị Mai vẫn là người ký hợp đồng thuê, quản lý người thuê, sửa chữa căn hộ. Tiền sửa chữa lớn như thay hệ thống điện nước lấy từ đâu cũng nên ghi lại: nếu lấy từ tiền thuê, tức tiền chung, để bảo trì tài sản riêng, đó là một dòng đáng ghi để hai vợ chồng cùng biết. Còn chi phí nhỏ thường ngày như phí quản lý, sửa vòi nước, phần lớn gia đình không cần tách li ti.

Nếu chị Mai muốn tiền thuê vẫn là tiền riêng của mình, cách đúng là hai vợ chồng thoả thuận rõ ràng, có thể bằng văn bản chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân hoặc thoả thuận về chế độ tài sản theo đúng hình thức luật định. Một lời hứa miệng "tiền thuê em cứ giữ" là cử chỉ tốt trong nhà, nhưng không đổi được bản chất pháp lý của khoản tiền.

Ghi sổ hoa lợi, lợi tức trong gia đình

Không cần biến gia đình thành phòng kế toán. Một cách ghi gọn đủ để hai người cùng hiểu và để lại dấu vết:

  1. Trong sổ tài sản gia đình, ghi tài sản gốc ở mục "tài sản riêng" của người sở hữu, kèm giấy tờ chứng minh.
  2. Mở một dòng "thu từ tài sản riêng" trong sổ thu chi chung: tiền thuê, tiền lãi, cổ tức, tiền bán nông sản theo tháng hoặc theo vụ.
  3. Nếu có thể, cho tiền thuê, tiền lãi chảy vào tài khoản chung của gia đình thay vì tài khoản riêng của người sở hữu, để đúng bản chất và khỏi lẫn với tiền gốc riêng.
  4. Khi sổ tiết kiệm riêng đáo hạn, tách tiền gốc và tiền lãi: gốc gửi lại vào sổ riêng, lãi chuyển về tài khoản chung hoặc ghi rõ đã dùng vào việc gì.
  5. Ghi riêng các khoản chi lớn bỏ vào tài sản riêng, như sửa nhà, nâng cấp vườn, kèm nguồn tiền đã dùng.
  6. Mỗi năm một lần, hai vợ chồng cùng xem lại mục này, cập nhật nếu tài sản gốc thay đổi.

Cách ghi này còn có ích về thuế. Thu nhập từ cho thuê tài sản có thể phát sinh nghĩa vụ khai, nộp thuế theo quy định; sổ ghi đều đặn giúp gia đình đối chiếu dễ dàng. Mức thuế và cách khai cụ thể nên tra hướng dẫn hiện hành của cơ quan thuế.

Ruộng, ao, vườn và cửa hàng: hoa lợi ở nông thôn và trong kinh doanh nhỏ

Ở nông thôn, tài sản riêng hay gặp nhất là ruộng vườn được bố mẹ cho riêng hoặc để lại thừa kế riêng. Đất là của riêng người được cho, nhưng mỗi vụ lúa, mỗi lứa cà phê, mỗi đợt thu hoạch ao tôm đều là hoa lợi. Hơn nữa, phần lớn những vụ mùa đó có công sức của cả hai vợ chồng: người cày, người cấy, người đi bán. Vì vậy tiền bán nông sản trong thời kỳ hôn nhân về chung là điều tự nhiên với đa số gia đình.

Chỗ cần ghi là khoản đầu tư lớn vào đất riêng: đào ao, làm hệ thống tưới, trồng lại vườn cây lâu năm. Nếu dùng tiền chung, đây là phần đóng góp của tài sản chung vào tài sản riêng, nên có một dòng ghi số tiền và hạng mục. Tương tự, cây lâu năm trồng mới trên đất riêng bằng công sức và tiền chung có thể được nhìn nhận khác với cây có sẵn từ trước.

Với cửa hàng, quầy hàng mà một người được gia đình giao lại riêng, cần phân biệt mặt bằng hay quyền kinh doanh là tài sản gốc, còn lợi nhuận bán hàng là thu nhập từ sản xuất kinh doanh trong thời kỳ hôn nhân, thường là tài sản chung. Sổ bán hàng nên tách khỏi sổ chi tiêu gia đình, và khi lấy tiền hàng về dùng trong nhà, ghi một dòng, để cả hai biết cửa hàng đóng góp cho gia đình bao nhiêu mỗi tháng.

Những hiểu lầm hay gặp

"Nhà của mình thì tiền thuê cũng của mình". Đúng về mặt quản lý, sai về mặt sở hữu nếu theo chế độ luật định. Người sở hữu nhà vẫn là người quyết việc cho ai thuê, nhưng tiền thu về trong thời kỳ hôn nhân thường được coi là tài sản chung.

"Tiền lãi để trong sổ riêng thì vẫn là riêng". Nơi để tiền không đổi bản chất của tiền. Lãi nhập gốc trong sổ riêng qua nhiều năm làm phần riêng và phần chung lẫn vào nhau; nên ghi lãi từng kỳ.

"Tài sản riêng thì không cần nói với vợ hoặc chồng". Pháp luật không bắt khai báo, nhưng khi hoa lợi, lợi tức đã là tài sản chung, người kia có lý do chính đáng để biết. Giữ kín thường gây nghi ngờ nhiều hơn là bảo vệ được gì.

"Đã cho nhau tiền thuê thì không cần giấy". Muốn tiền thuê là của riêng, cần thoả thuận đúng hình thức. Còn nếu chỉ là cách sắp xếp chi tiêu trong nhà, ví dụ để người sở hữu giữ tiền thuê lo việc học của con, thì nên ghi vào sổ để cả hai cùng nhớ.

Khi hai vợ chồng muốn sắp xếp khác quy định chung

Quy định về hoa lợi, lợi tức áp dụng cho chế độ tài sản theo luật định, là chế độ mà phần lớn các cặp vợ chồng Việt Nam đang áp dụng vì không lập thoả thuận gì trước khi cưới. Luật cũng cho phép vợ chồng chọn chế độ tài sản theo thoả thuận, lập trước khi kết hôn, hoặc thoả thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân trong những giới hạn nhất định, theo hình thức luật định.

Những thoả thuận này là việc nghiêm túc, có hệ quả lâu dài và không được dùng để trốn tránh nghĩa vụ với người khác, ví dụ nghĩa vụ trả nợ hay cấp dưỡng. Nếu hai vợ chồng thật sự muốn tiền thuê căn hộ của một người là riêng, nên tìm hiểu kỹ, tham khảo văn phòng công chứng và người làm nghề trước khi lập văn bản.

Còn với đa số gia đình, cách thực tế nhất là hiểu đúng quy định, ghi chép rõ ràng, và để tiền chung phục vụ đời sống chung. Sự rành mạch về nguồn gốc tài sản gốc cộng với sự cởi mở về khoản thu sinh ra từ nó thường là điểm cân bằng dễ chịu nhất cho cả hai. Tình huống đã có tranh chấp, hoặc tài sản đã qua nhiều lần mua bán, đổi chác khiến nguồn gốc khó lần lại, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem hồ sơ cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Tiền thuê nhà riêng nhận trước ngày cưới có phải tài sản chung không?

Không. Hoa lợi, lợi tức được tính là tài sản chung khi phát sinh trong thời kỳ hôn nhân. Khoản tiền thuê nhận trước ngày đăng ký kết hôn là tài sản riêng có trước hôn nhân của người sở hữu, nên ghi vào danh sách tài sản riêng.

Vợ chồng ly thân, không sống chung thì tiền thuê từ nhà riêng tính thế nào?

Thời kỳ hôn nhân vẫn tiếp tục cho tới khi hôn nhân chấm dứt theo pháp luật, nên nguyên tắc chung vẫn áp dụng. Hoàn cảnh ly thân có thể phức tạp hơn, nên hỏi người làm nghề khi cần xác định cụ thể.

Người sở hữu căn nhà riêng có được tự quyết cho ai thuê không?

Thường là có, vì quyền quản lý, sử dụng tài sản riêng thuộc về người sở hữu. Ngoại lệ là khi hoa lợi, lợi tức từ tài sản đó là nguồn sống duy nhất của gia đình, việc định đoạt tài sản cần người kia đồng ý.

Tiền lãi từ sổ tiết kiệm bố mẹ mở cho con khi còn nhỏ, nay con đã cưới, tính ra sao?

Sổ tiết kiệm có từ trước khi cưới là tài sản riêng của người con, tiền gốc vẫn là riêng. Phần lãi phát sinh sau ngày cưới thường được coi là tài sản chung theo chế độ luật định, trừ khi có thoả thuận khác.

Có cách nào để tiền thuê vẫn là riêng mà hợp pháp không?

Có thể thông qua thoả thuận chế độ tài sản trước khi cưới hoặc thoả thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân, theo đúng hình thức luật định và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ. Nên tham khảo người làm nghề trước khi lập.

Chi phí sửa nhà riêng bằng tiền thuê có được tính là đóng góp của người kia không?

Nếu tiền thuê là tài sản chung và được dùng để sửa nhà riêng, đó là việc dùng tiền chung cho tài sản riêng. Nên ghi lại hạng mục và số tiền, vì đây là thông tin có thể cần đến khi xác định quyền lợi về sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138