Khi một người đi làm xa và gửi tiền về, người ở nhà giữ tiền, thì cách giữ hoà khí tốt nhất là ghi chép đều đặn: bao nhiêu tiền về, đã chi vào đâu, còn lại để ở đâu, và cả hai cùng xem được. Thu nhập của người đi làm xa trong thời kỳ hôn nhân vẫn là tài sản chung, tiền người ở nhà tiết kiệm được cũng vậy. Điều làm vợ chồng xa nhau mâu thuẫn hiếm khi là số tiền, mà là cảm giác không biết tiền đi đâu.
Bài này dành cho các gia đình có người đi làm ở thành phố khác, đi làm ở nước ngoài, đi biển, làm công trình dài ngày. Bài gợi ý cách tổ chức tiền gửi về, sổ chi tiêu, cách mua tài sản khi một người vắng mặt, ký giấy tờ từ xa ở mức nguyên lý, và cách phòng những trò lừa nhắm vào gia đình có người ở xa.
Vì sao tiền gửi về hay thành chuyện
Người đi làm xa thường chịu nhiều vất vả: làm ca dài, sống tằn tiện, nhớ nhà. Mỗi đồng gửi về mang theo cảm giác hy sinh, nên họ muốn biết rõ đồng tiền ấy đã thành gì. Người ở nhà cũng vất vả không kém: một mình chăm con, chăm bố mẹ hai bên, lo giỗ chạp, ma chay, hiếu hỉ, sửa nhà. Những khoản chi ấy nhiều và vụn, rất khó nhớ hết.
Khi không có ghi chép, hai góc nhìn này va vào nhau. Người ở xa hỏi "sao gửi về nhiều thế mà không còn bao nhiêu", người ở nhà nghe thành nghi ngờ. Người ở nhà muốn mua một mảnh đất, người ở xa thấy mình bị gạt ra khỏi quyết định. Khoảng cách địa lý và lệch giờ làm mọi cuộc nói chuyện ngắn hơn, dễ hiểu lầm hơn.
Ghi chép không giải quyết hết, nhưng nó đưa cuộc nói chuyện ra khỏi cảm giác và vào con số. Cả hai cùng nhìn một bảng, cùng thấy tiền về, tiền đi, tiền còn. Người ở xa yên tâm, người ở nhà được ghi nhận. Ở nhiều gia đình, chính cuốn sổ là thứ giữ cho niềm tin không mòn đi qua những năm xa cách.
Sổ tiền gửi về: mẫu một trang mỗi tháng
Ghi bằng sổ tay hay bảng tính chia sẻ đều được, miễn cả hai cùng xem. Ví dụ giả định của một gia đình có chồng đi làm xa, tiền làm tròn:
| Mục | Tháng này | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tiền gửi về | 15 triệu | Chuyển khoản ngày 5, vào tài khoản chung |
| Chi tiêu ăn uống, điện nước | 6 triệu | Theo sổ chợ của vợ |
| Học phí, sách vở của con | 2 triệu | Có biên lai |
| Hiếu hỉ, giỗ chạp | 1,5 triệu | Ghi tên từng đám |
| Gửi bố mẹ hai bên | 1 triệu | Theo mức hai người đã thống nhất |
| Sửa chữa, phát sinh | 0,5 triệu | Thay bóng đèn, sửa xe máy |
| Tiết kiệm | 4 triệu | Chuyển vào sổ tiết kiệm có tên cả hai |
Ba dòng quan trọng nhất là tiền về, tiền tiết kiệm và số dư sổ tiết kiệm lũy kế. Những dòng chi tiêu có thể gộp, không cần ghi từng mớ rau. Mục tiêu là để người ở xa thấy được bức tranh, không phải để kiểm tra người ở nhà.
Tổ chức dòng tiền khi vợ chồng ở hai nơi
Một cách sắp xếp nhiều gia đình thấy dễ duy trì:
- Thống nhất trước khi đi: mỗi tháng dự định gửi về bao nhiêu, người ở xa giữ lại bao nhiêu để sống, phần tiết kiệm để ở đâu.
- Tiền gửi về vào một tài khoản mà cả hai đều xem được số dư. Nếu là tài khoản đứng tên người ở nhà, người ở xa nên được xem sao kê định kỳ.
- Người ở nhà chuyển phần tiết kiệm sang sổ riêng cho mục tiêu chung ngay khi tiền về, không chờ cuối tháng.
- Mỗi tháng một cuộc gọi dành riêng cho chuyện tiền, mười lăm phút, xem sổ cùng nhau. Không nói chuyện tiền vào lúc đang mệt hay đang giận.
- Khoản chi lớn ngoài dự kiến, từ mức hai người đã thống nhất trở lên, thì hỏi ý nhau trước khi chi, trừ trường hợp khẩn cấp như ốm đau.
- Người ở xa cũng ghi lại khoản giữ lại và khoản tiết kiệm ở bên đó, để bức tranh tài chính của gia đình đầy đủ.
Khi tiền tiết kiệm của người ở xa được giữ ở nơi làm việc, nên ghi rõ trong sổ tài sản gia đình: tài khoản nào, ở đâu, giấy tờ cất chỗ nào. Nếu có chuyện bất ngờ với người ở xa, người ở nhà cần biết những thông tin này.
Mua đất, xây nhà khi một người vắng nhà
Đây là chỗ hay xảy ra hiểu lầm nhất. Người ở nhà thấy cơ hội mua mảnh đất gần nhà, muốn chốt nhanh; người ở xa muốn được xem, được hỏi. Vì nhà đất mua bằng tiền chung là tài sản chung, việc mua bán, thế chấp cần sự đồng ý của cả hai, và về lâu dài cũng cần giấy tờ thể hiện điều đó.
Khi người đi làm xa không về ký được, gia đình thường dùng văn bản uỷ quyền để người ở nhà thay mặt làm thủ tục. Uỷ quyền là một việc pháp lý có hình thức và phạm vi riêng, nếu ở nước ngoài còn liên quan tới cơ quan đại diện của Việt Nam. Bạn nên tìm hiểu kỹ ở các trang chuyên về uỷ quyền và hỏi văn phòng công chứng nơi định làm thủ tục, đừng ký một văn bản uỷ quyền quá rộng mà không đọc kỹ.
Về phía trong nhà, trước khi mua nên gửi cho người ở xa đủ thông tin: ảnh mảnh đất, bản chụp giấy tờ, giá thoả thuận, nguồn tiền dự định dùng. Ghi lại quyết định chung bằng tin nhắn hoặc một dòng trong sổ. Sau khi mua, gửi bản chụp hợp đồng và giấy tờ cho người ở xa cất một bản. Nhà đất chung nên ghi tên cả hai, hoặc có văn bản thoả thuận để một người đứng tên.
Phòng lừa đảo nhắm vào gia đình có người ở xa
Giả người ở xa gọi về xin tiền gấp. Kẻ gian dùng tài khoản mạng xã hội bị chiếm, đôi khi giả cả giọng nói, báo bị tai nạn, bị bắt, cần chuyển tiền ngay. Luôn gọi lại vào số quen thuộc hoặc hỏi một câu chỉ người nhà biết trước khi chuyển bất cứ khoản nào.
Giả công ty môi giới, cơ quan chức năng. Báo người lao động vi phạm hợp đồng, cần nộp phạt, cần đóng phí để được về nước. Liên hệ trực tiếp công ty đã đưa người đi làm qua kênh chính thức, không chuyển tiền theo số tài khoản lạ.
Người quen hỏi vay dựa vào tiền gửi về. Nhà có người đi làm xa thường bị nghĩ là có tiền. Thống nhất trước với nhau mức tối đa có thể cho vay và nguyên tắc phải hỏi ý người kia, để người ở nhà có lý do từ chối khéo.
Đầu tư hứa lãi cao. Lời mời góp vốn, mua đất nền với lời hứa lãi lớn thường nhắm vào khoản tiết kiệm tích luỹ từ tiền gửi về. Không quyết các khoản lớn khi chỉ có một người biết, và không chuyển tiền chỉ dựa vào lời giới thiệu.
Khi người đi làm xa trở về: tổng kết và lập kế hoạch mới
Kết thúc một hợp đồng lao động ở nước ngoài, hay xong một công trình dài ngày, là thời điểm tốt để hai vợ chồng tổng kết tài chính. Lấy sổ tiền gửi về của những năm qua, cộng tổng tiền đã gửi, tổng đã chi cho từng nhóm việc, tổng tiết kiệm và những tài sản đã mua. Con số tổng thường làm cả hai bất ngờ, theo cả hai chiều: tiền đã thành nhiều thứ hơn người ở xa nghĩ, và những khoản chi vụn cộng lại lớn hơn người ở nhà nhớ.
Buổi tổng kết nên có tinh thần ghi nhận, không phải quyết toán. Mục đích là cùng thấy gia đình đã đi được đến đâu nhờ công sức của cả hai: người làm ra tiền và người giữ nhà, giữ con, giữ tiền. Sau đó mới tới câu hỏi tiếp theo: người trở về sẽ làm gì, thu nhập gia đình thay đổi thế nào, tiền tiết kiệm dùng cho mục tiêu nào.
Đây cũng là lúc dễ phát sinh quyết định vội: mở cửa hàng, mua xe, xây nhà to. Nên dành vài tháng để người trở về ổn định lại công việc, thu nhập, rồi mới quyết các khoản lớn. Cập nhật sổ tài sản gia đình với những tài sản mới, kiểm lại giấy tờ nhà đất đã mua trong thời gian vắng mặt có đúng tên, đúng thông tin chưa. Nếu trước đó có văn bản uỷ quyền, cân nhắc chấm dứt khi không còn cần, theo đúng thủ tục.
Giữ sự gắn bó khi tiền là sợi dây chính
Ở xa lâu, nhiều cặp vợ chồng nhận ra phần lớn cuộc nói chuyện xoay quanh tiền: đã gửi chưa, còn bao nhiêu, tháng này chi gì. Điều đó dễ hiểu nhưng có thể làm mối quan hệ khô đi. Tách riêng cuộc gọi chuyện tiền mỗi tháng giúp những cuộc gọi khác dành cho con cái, cho nhau, cho những chuyện nhỏ trong ngày.
Người ở xa nên ghi nhận công việc của người ở nhà không chỉ bằng tiền gửi về mà bằng lời: cảm ơn vì đã lo chu toàn đám giỗ bên nội, vì đã đưa con đi khám. Người ở nhà nên kể cho người ở xa những thành quả cụ thể của đồng tiền: con đã vào lớp học thêm, mái nhà đã được sửa, sổ tiết kiệm đã đến mức nào. Đồng tiền có hình hài thì sự hy sinh cũng có ý nghĩa.
Khi mâu thuẫn tiền bạc đã căng, như nghi ngờ tiền bị dùng sai mục đích, hoặc một người tự ý dùng tài sản chung mà không hỏi ý, nên bình tĩnh ngồi lại với sổ sách, có thể nhờ một người thân trung lập. Khi bất đồng về tiền bạc đã kéo dài, hoặc có dấu hiệu một bên bị kiểm soát, đe doạ, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc tìm tới tổ hoà giải, hội phụ nữ nơi cư trú để được hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Tiền chồng gửi về đứng tên tài khoản vợ thì là tiền của ai?
Thu nhập của người đi làm xa trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, tiền gửi về dù vào tài khoản đứng tên ai cũng vẫn là tiền chung. Tài khoản đứng tên ai chỉ quyết định ai giao dịch được, không quyết định ai sở hữu.
Người ở xa có nên giữ lại một phần tiền tiết kiệm bên đó không?
Nhiều gia đình làm vậy để có dự phòng khi người ở xa gặp chuyện. Điều cần là người ở nhà biết khoản đó tồn tại, ở đâu và giấy tờ cất chỗ nào. Khoản tiết kiệm đó vẫn là tài sản chung.
Người ở xa gặp tai nạn, ốm nặng thì người ở nhà cần biết gì?
Cần biết thông tin liên lạc của chủ sử dụng lao động hoặc công ty đưa người đi làm, các tài khoản và khoản tiết kiệm của người ở xa, hợp đồng bảo hiểm nếu có. Những thông tin này nên được ghi sẵn trong gói thông tin khẩn của gia đình trước khi đi.
Mua đất khi chồng ở nước ngoài, chỉ vợ đứng tên có được không?
Đất mua bằng tiền chung là tài sản chung dù chỉ một người đứng tên. Việc ghi tên một người nên có văn bản thoả thuận của cả hai. Thủ tục uỷ quyền, chứng thực khi một người ở nước ngoài nên tìm hiểu kỹ trước khi giao dịch.
Nghi ngờ người ở nhà tiêu xài không minh bạch thì nên làm gì trước?
Đề nghị cùng lập sổ tiền gửi về từ tháng này, thay vì truy lại những tháng đã qua. Nói về nhu cầu muốn yên tâm, không buộc tội. Nếu mâu thuẫn kéo dài, nên có một người thân trung lập ngồi cùng.
Có nên gửi tiền về cho bố mẹ giữ thay vì vợ hoặc chồng không?
Đây là lựa chọn của mỗi gia đình, nhưng tiền gửi cho bố mẹ giữ hộ vẫn là tài sản chung của vợ chồng nếu đó là thu nhập trong thời kỳ hôn nhân. Nên có ghi chép, và cả hai vợ chồng cùng biết để tránh hiểu lầm giữa các thế hệ.