SanNghiep.comSản Nghiệp
Dạy con hiểu tài sản gia đình

Giao con tự quản một món đồ giá trị: xe đạp, điện thoại, máy tính theo từng bước

Trước khi trao cho con chiếc xe đạp, điện thoại hay máy tính: thoả thuận gì, giữ gìn ra sao, mất hoặc hỏng thì xử lý thế nào để con học trách nhiệm.

Vietnamese boy around twelve locking a bicycle to a gate in a quiet Da Nang alley, father watching from the doorway, both faces turned away, morning light

Giao con tự quản một món đồ giá trị nên làm theo ba bước: thoả thuận trước khi trao (ai sở hữu, được dùng thế nào, giữ gìn ra sao), trao kèm một tờ ghi nhớ đơn giản, rồi để con thật sự chịu trách nhiệm khi đồ mất hay hỏng, ở mức vừa sức. Món đồ đầu tiên là một bài học về tài sản thực tế hơn mọi lời giảng.

Chiếc xe đạp đi học, chiếc điện thoại đầu tiên, chiếc máy tính để học trực tuyến thường là món đồ có giá trị nhất mà một đứa trẻ từng giữ. Nhiều gia đình trao đi rất nhanh, rồi đến khi con làm rơi vỡ hay để mất thì lúng túng: mắng, mua cái mới, hay để con chịu thiệt. Bài này gợi ý cách chuẩn bị để lúc trao đã rõ cả phần quyền lẫn phần trách nhiệm.

Món đồ này là của con hay của bố mẹ cho con dùng

Câu hỏi nghe đơn giản nhưng ảnh hưởng mọi chuyện về sau. Nếu là đồ tặng con, như quà sinh nhật hay quà lên lớp, con có nhiều quyền hơn: tự trang trí, tự quyết cho bạn mượn trong giới hạn an toàn. Nếu là đồ của gia đình giao con dùng, như chiếc máy tính cả nhà mua để con học, bố mẹ giữ quyền đặt luật và có thể thu lại khi cần.

Không có cách nào đúng hơn cách nào; điều quan trọng là nói rõ từ đầu. Nhiều mâu thuẫn tuổi teen bắt nguồn từ chỗ con nghĩ chiếc điện thoại là của mình, còn bố mẹ nghĩ đó là đồ của nhà cho con mượn, nên khi bố mẹ đòi xem hay tạm thu, con thấy bị xâm phạm. Phần cách dùng điện thoại, giới hạn thời gian màn hình đã có nhiều trang viết; ở đây chỉ bàn phần sở hữu và giữ gìn.

Một cách dung hoà hay dùng: món đồ là của con, nhưng đi kèm một số điều kiện vì con chưa đủ tuổi tự chịu mọi rủi ro. Khi con mười tám tuổi, điều kiện được gỡ dần. Cách nói này giúp con thấy được tin tưởng, đồng thời hiểu vì sao có luật.

Món nào hợp với tuổi nào, và con cần biết gì trước khi nhận

Bảng dưới gợi ý mốc tuổi thường gặp ở các gia đình thành thị. Ở nông thôn, con có thể quản xe đạp sớm hơn; ngược lại, nhiều nhà chờ lâu hơn với điện thoại. Không có mốc chuẩn, chỉ có độ sẵn sàng của từng đứa.

Món đồTuổi hay bắt đầuCon cần biết trước khi nhậnRủi ro cần nói rõ
Đồng hồ, máy tính bỏ túi7–9 tuổiCất vào đâu khi không dùng, không cho bạn mượn mang vềRơi, quên ở trường
Xe đạp9–12 tuổiKhoá xe, bơm lốp, kiểm phanh, để xe chỗ nào ở trườngMất cắp, hư phanh, tai nạn
Máy tính bảng, máy tính học10–14 tuổiSạc đúng cách, không ăn uống cạnh máy, tài khoản đăng nhập của aiVỡ màn hình, nước vào, tài khoản bị chiếm
Điện thoại riêng12–15 tuổiKhoá màn hình, sao lưu, không đưa máy cho người lạ, xử lý khi mấtMất máy, lộ thông tin, bị dụ chuyển tiền
Xe máy điện, xe gắn máyTheo quy định độ tuổi điều khiển hiện hànhLuật giao thông, đội mũ bảo hiểm, giấy tờ xe, sạc an toànTai nạn, cháy pin, mất xe

Với xe máy điện và xe gắn máy, điều kiện về độ tuổi và giấy phép do pháp luật giao thông quy định; bạn tra quy định hiện hành trước khi giao xe cho con, không dựa vào việc các bạn cùng lớp đã đi.

Tờ ghi nhớ khi trao đồ: soạn cùng con trong mười lăm phút

Không cần văn bản pháp lý, chỉ cần một tờ giấy cả nhà cùng viết, dán ở góc học tập. Ví dụ giả định khi trao chiếc máy tính học cho con mười hai tuổi ở Nghệ An:

  1. Ghi món đồ là gì, ngày trao, của ai: "máy tính học tập, quà lên lớp bảy, là của con".
  2. Ghi con được dùng vào việc gì, ở đâu: học, giải trí cuối tuần, dùng ở phòng khách hoặc bàn học, không mang vào nhà vệ sinh.
  3. Ghi việc giữ gìn con nhận: sạc khi pin còn khoảng một phần năm, đóng máy khi di chuyển, không để đồ uống trên bàn máy.
  4. Ghi việc không được làm khi chưa hỏi: cho mượn mang về nhà bạn, đổi hoặc bán, cài phần mềm lạ, đưa mật khẩu cho người khác.
  5. Ghi xử lý khi hỏng hoặc mất: báo bố mẹ ngay, cùng xem lỗi do đâu, con góp một phần chi phí sửa từ tiền tiêu vặt nếu lỗi do bất cẩn.
  6. Cả nhà ký, ghi ngày xem lại: sau ba tháng ngồi lại xem điều nào cần sửa.

Tờ ghi nhớ không dùng để bắt lỗi con. Nó là chỗ để quay lại khi có chuyện, thay vì mỗi người nhớ một kiểu.

Chi phí giữ gìn: món đồ không chỉ tốn tiền lúc mua

Trẻ em thường nghĩ món đồ chỉ tốn tiền một lần, lúc bố mẹ mua về. Giao con quản một món là dịp để con thấy phần chi phí âm thầm phía sau: xe đạp cần thay săm, thay má phanh, tra dầu xích; máy tính cần thay pin sau vài năm, cần ốp, túi chống sốc; điện thoại cần ốp lưng, miếng dán màn hình, có khi cần sửa cổng sạc. Những khoản này không lớn nhưng đều đặn.

Một cách làm hay: ghi các khoản giữ gìn vào một trang riêng trong sổ của con, kể cả khoản bố mẹ trả. Cuối năm, cùng con cộng lại. Con sẽ bất ngờ khi thấy chi phí giữ một chiếc xe đạp trong năm có thể bằng một phần đáng kể giá mua. Ví dụ giả định: chiếc xe mua một triệu rưỡi, một năm thay săm lốp, phanh, khoá mất khoảng hai, ba trăm nghìn. Từ đó con hiểu vì sao giữ kỹ thì đỡ tốn.

Với con lớn hơn, có thể giao con trả một phần chi phí giữ gìn từ tiền tiêu vặt, như mua miếng dán màn hình mới khi miếng cũ vỡ. Phần sửa chữa lớn do hỏng hóc tự nhiên thì bố mẹ lo. Ranh giới này dạy con rằng người sở hữu món đồ cũng là người chăm sóc nó, đúng như cách cả nhà chăm sóc ngôi nhà và chiếc xe chung.

Khi con làm mất hoặc làm hỏng: phản ứng thế nào

Hỏi chuyện trước, xử lý sau. Phản ứng đầu tiên của cha mẹ quyết định lần sau con có dám báo không. Hỏi con chuyện xảy ra thế nào, con có bị đau không, rồi mới bàn tiếp. Một đứa trẻ sợ bị mắng sẽ giấu chiếc điện thoại vỡ hàng tuần.

Phân biệt rủi ro và bất cẩn. Bị trộm xe dù đã khoá đúng chỗ là rủi ro; để xe không khoá trước quán là bất cẩn. Với rủi ro, cha mẹ gánh phần lớn. Với bất cẩn, con góp một phần, mức vừa với khả năng của con, ví dụ một phần tiền tiêu vặt trong vài tháng.

Không thay ngay bằng đồ mới đẹp hơn. Mua ngay món tốt hơn khiến con hiểu rằng làm hỏng không có hệ quả gì. Có thể để con dùng tạm đồ cũ trong một thời gian, hoặc cùng con tiết kiệm để mua lại.

Không đem chuyện ra so với anh chị em. Câu "chị con dùng ba năm không sao" chỉ làm con thấy bị so sánh. Mỗi đứa có cách giữ đồ khác nhau; bàn chuyện của con với chính con.

Khi mất điện thoại, ưu tiên khoá tài khoản. Với điện thoại, máy tính bảng, việc gấp nhất là đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng, khoá máy từ xa nếu đã cài, báo nhà mạng khoá sim. Dạy con những bước này từ ngày trao máy.

Cho bạn mượn, đổi đồ, bán đồ: ranh giới cần nói trước

Trẻ em hay đổi đồ với nhau: đổi chiếc đồng hồ lấy bộ thẻ, cho bạn mượn máy chơi một tuần. Với đồ nhỏ, đó là cách con học thương lượng. Với món đồ giá trị bố mẹ mua, con cần hiểu rằng ở tuổi chưa thành niên, những giao dịch như bán hay đổi món có giá trị lớn thường cần sự đồng ý của cha mẹ. Pháp luật dân sự có quy định về năng lực giao dịch theo độ tuổi; bạn không cần giảng chi tiết cho con, chỉ cần một luật nhà: món đồ lớn muốn cho mượn qua đêm, đổi hay bán thì hỏi bố mẹ trước.

Phần tiền con có được khi bán đồ của chính mình, ví dụ bán lại chiếc xe đạp cũ khi đã lớn, là cơ hội tốt để con học về tài sản: món đồ mất giá theo thời gian, đồ giữ kỹ bán được hơn đồ bỏ bê. Có thể để con tự giữ tiền đó và ghi vào sổ tiền của con.

Nhắc thêm một rủi ro: trên mạng có những lời mời trao đổi, mua lại đồ của trẻ với giá hời, hoặc nhờ trẻ "nhận hàng hộ". Dạy con rằng mọi giao dịch với người lạ qua mạng đều phải hỏi bố mẹ.

Khi nào giao thêm món đồ lớn hơn

Sau vài tháng với món đầu tiên, cả nhà nhìn lại để quyết khi nào giao thêm. Đây không phải bài kiểm tra có điểm, cũng không phải để so con với ai; chỉ là vài điều bố mẹ để ý trong sinh hoạt hằng ngày:

  • Con tự nhớ việc giữ gìn mà không cần nhắc mỗi ngày, như khoá xe, sạc máy.
  • Khi có trục trặc, con báo sớm và kể thật.
  • Con biết từ chối khi bạn đòi mượn món đồ mang về nhà.
  • Con kể ra được món đồ đó cần những chi phí gì để giữ, như thay săm lốp, thay pin.
  • Con tôn trọng đồ của người khác trong nhà, không tự lấy dùng khi chưa hỏi.

Nếu con chưa có những điều trên, không sao cả; cứ giữ món hiện tại lâu hơn. Đồ giá trị không phải phần thưởng cho ngoan, mà là trách nhiệm trao khi con sẵn sàng.

Khi đã giao món lớn hơn, đừng quên xem lại tờ ghi nhớ cũ: nhiều điều kiện có thể nới ra vì con đã chứng tỏ giữ được, và việc nới ra đó nên được nói thành lời để con thấy sự cố gắng của mình được ghi nhận.

Câu hỏi thường gặp

Mấy tuổi thì có thể giao con tự quản xe đạp?

Nhiều gia đình bắt đầu khoảng chín đến mười hai tuổi, khi con đi được quãng đường đến trường an toàn và biết khoá xe, kiểm phanh. Quan trọng hơn tuổi là con đã quen đường và hiểu luật đi đường cơ bản.

Con làm hỏng điện thoại có nên bắt con đền không?

Nếu do bất cẩn, để con góp một phần vừa sức từ tiền tiêu vặt là cách dạy trách nhiệm. Nếu do rủi ro ngoài ý muốn, cha mẹ nên gánh phần lớn. Tránh bắt đền toàn bộ khiến con sợ hãi và giấu chuyện.

Có nên viết giấy cam kết khi trao đồ cho con?

Một tờ ghi nhớ đơn giản cả nhà cùng soạn là đủ, ghi món đồ là của ai, dùng thế nào, giữ gìn ra sao, khi hỏng hay mất thì làm gì. Mục đích là để cùng nhớ, không phải để phạt.

Con tự ý bán hoặc đổi đồ giá trị với bạn thì làm thế nào?

Bình tĩnh tìm hiểu chuyện, nói chuyện với phụ huynh bên kia nếu cần đổi lại. Sau đó đặt luật rõ: món đồ lớn muốn bán hay đổi phải hỏi bố mẹ trước, vì con chưa đủ tuổi tự quyết những giao dịch giá trị.

Mất điện thoại của con thì làm gì trước?

Đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng, khoá máy từ xa nếu đã cài sẵn chức năng đó, báo nhà mạng khoá sim, và báo công an nơi gần nhất nếu bị trộm cướp. Dạy con các bước này ngay khi trao máy.

Đồ tặng con và đồ gia đình cho con mượn khác nhau thế nào?

Đồ tặng là của con, con có nhiều quyền hơn trong cách dùng, dù vẫn có điều kiện vì con chưa thành niên. Đồ gia đình cho con mượn thì bố mẹ đặt luật và có thể thu lại. Nói rõ từ đầu để tránh hiểu lầm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138