Nhiều gia đình ở nhà mặt phố chọn cách dọn lên tầng trên và cho thuê tầng trệt làm cửa hàng, quán ăn hay văn phòng nhỏ. Khoản tiền thuê thường lớn hơn cho thuê phòng ở, nhưng đi kèm là những thay đổi mà cả nhà sẽ cảm nhận mỗi ngày: lối ra vào, tiếng ồn từ sáng sớm, mùi bếp, khách đỗ xe trước cửa và nỗi lo cháy nổ ngay dưới chỗ mình ngủ.
Bài này đi qua những việc gia đình nên tính trước khi đồng ý cho thuê tầng trệt, những điều khoản riêng của kiểu cho thuê vừa ở vừa kinh doanh, và cách giữ căn nhà không xuống cấp sau vài năm có người khác buôn bán bên dưới. Không bàn đến mức giá thuê; con số đó tuỳ vị trí và bạn nên tự khảo sát quanh khu mình.
Gia đình sẽ phải thay đổi gì khi tầng trệt có người buôn bán
Điều đầu tiên cần hình dung là lối đi. Nhà ống thông thường chỉ có một cửa ra vào ở mặt tiền và một cầu thang chạy từ tầng trệt lên. Khi tầng trệt thành cửa hàng, cả nhà sẽ phải đi xuyên qua cửa hàng mỗi lần ra vào, trừ khi có lối đi riêng ở bên hông hay phía sau. Với người già và trẻ nhỏ, việc phải đi qua khu bày hàng, qua bàn ghế của quán ăn vào giờ đông khách là chuyện không nhỏ.
Thứ hai là chỗ để xe. Xe máy của gia đình trước đây dắt vào tầng trệt, giờ đặt ở đâu? Nếu không có chỗ, gia đình có thể phải gửi xe nơi khác, và đó là một chi phí cũng như một sự bất tiện kéo dài cả thời hạn thuê.
Thứ ba là nhịp sinh hoạt. Quán ăn sáng có thể dọn hàng từ năm giờ, quán cà phê có thể mở đến tối muộn, tiệm sửa xe gây tiếng ồn, tiệm làm tóc có mùi hoá chất. Gia đình nên nghĩ xem mình chịu được loại hình nào và không chịu được loại hình nào, rồi chốt danh sách trước khi đăng tin. Việc từ chối một ngành nghề ngay từ đầu dễ hơn rất nhiều so với đòi người thuê đổi ngành sau khi họ đã đầu tư sửa sang.
Loại hình kinh doanh và điều cần cân nhắc
Bảng sau là gợi ý để cả nhà cùng khoanh vùng. Đây không phải đánh giá nghề nào tốt hay xấu, chỉ là những điểm thường ảnh hưởng tới người sống ở tầng trên.
| Loại hình | Ảnh hưởng thường gặp tới tầng trên | Điều khoản nên có |
|---|---|---|
| Quán ăn, quán nước có nấu | Mùi, khói, nhiệt, dầu mỡ, rủi ro cháy từ bếp | Hút mùi thải ra đâu, vệ sinh ống khói, bình chữa cháy, giờ đóng cửa |
| Văn phòng, phòng khám nhỏ | Khá yên tĩnh, khách ra vào giờ hành chính | Giờ làm việc, biển hiệu, chỗ để xe của khách |
| Cửa hàng bán lẻ | Hàng hoá chất đống, xe giao hàng | Không chặn lối cầu thang, chỗ xếp hàng, giờ nhận hàng |
| Tiệm làm tóc, làm móng | Mùi hoá chất, nước thải, điện dùng nhiều | Thông gió, xử lý nước thải, công suất điện |
| Tiệm sửa chữa xe, đồ điện | Tiếng ồn, dầu nhớt, vật liệu dễ cháy | Khung giờ làm ồn, nơi chứa dầu và linh kiện, vệ sinh sàn |
Sau khi khoanh vùng, gia đình ghi rõ trong hợp đồng mục đích sử dụng mặt bằng. Người thuê muốn đổi sang ngành khác trong thời hạn thuê thì phải được gia đình đồng ý bằng văn bản. Điều khoản này giúp tránh cảnh tiệm quần áo lặng lẽ chuyển thành quán nướng.
Tách phần ở và phần cho thuê ngay từ đầu
Lối đi riêng nếu làm được. Nếu nhà có hẻm bên hông hoặc cửa sau, đây là thời điểm đáng để mở một lối đi riêng cho gia đình. Nếu không có, có thể ngăn một dải hành lang nhỏ từ cửa chính tới chân cầu thang, tách khỏi khu bày hàng bằng vách nhẹ.
Cửa và khoá tại chân cầu thang. Một cánh cửa có khoá ở chân cầu thang tách hẳn tầng trên khỏi cửa hàng. Ban đêm khi cửa hàng đóng, gia đình vẫn yên tâm phần trên được khoá riêng; ban ngày người của cửa hàng không đi nhầm lên tầng.
Ai giữ chìa cửa cuốn. Cửa cuốn mặt tiền thường là lối duy nhất. Hai bên cần chốt ai mở, ai đóng, giờ nào, và khi gia đình về muộn sau giờ cửa hàng đóng thì vào bằng cách nào. Nhiều nhà lắp một cửa nhỏ trên cửa cuốn hoặc một cửa phụ để giải quyết việc này.
Đồng hồ điện, nước tách riêng. Cửa hàng dùng điện nhiều hơn hẳn sinh hoạt gia đình. Tách công tơ điện riêng, có thể làm thủ tục với ngành điện để cửa hàng có hợp đồng mua điện riêng nếu được. Tách đồng hồ nước nếu đường ống cho phép.
Tầng lửng và gác xép. Nếu tầng trệt có gác lửng, ghi rõ gác lửng thuộc phần cho thuê hay phần gia đình, được dùng để chứa hàng hay ở. Người thuê thường muốn cho nhân viên ngủ lại trên gác lửng; điều đó kéo theo chuyện cư trú và an toàn mà gia đình nên cân nhắc kỹ.
An toàn cháy: phần mà gia đình ở trên không được xem nhẹ
Với nhà vừa ở vừa kinh doanh, nguy cơ lớn nhất là đám cháy bắt đầu ở tầng trệt trong khi gia đình đang ngủ ở tầng trên, và lối thoát duy nhất là cầu thang đi xuống chính khu đang cháy. Vì vậy trước khi cho thuê, gia đình nên nghĩ đến lối thoát thứ hai: lối lên sân thượng thông sang nhà bên cạnh, cửa sổ có ô mở được trên khung sắt, hoặc thang dây đặt sẵn. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ có quy định riêng về nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh; bạn nên tìm hiểu hướng dẫn của cơ quan phòng cháy địa phương cho đúng loại hình người thuê định mở.
Trong hợp đồng, nên có điều khoản người thuê trang bị bình chữa cháy phù hợp, không chứa hàng dễ cháy chặn lối đi và chân cầu thang, không câu móc điện tuỳ tiện. Nếu là quán có bếp, ghi rõ việc vệ sinh hút mùi, ống khói định kỳ. Gia đình nên lắp thiết bị báo khói ở chân cầu thang và ở tầng ngủ; loại chạy pin độc lập dễ lắp mà không phải đi lại dây.
Về điện, cửa hàng thường cần công suất lớn hơn nhiều so với lúc nhà chỉ để ở. Trước khi giao mặt bằng, nên nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra tủ điện, cầu dao, dây dẫn chính. Nếu người thuê muốn lắp thêm thiết bị công suất lớn như tủ đông, máy lạnh, bếp điện thì phải báo và được đồng ý, có thợ kiểm tra lại. Chi phí nâng cấp điện ai chịu cũng nên ghi rõ.
Các điều khoản riêng của hợp đồng cho thuê tầng trệt
Ngoài những nội dung thông thường như thời hạn, tiền thuê, tiền cọc, kỳ thanh toán, hợp đồng cho thuê tầng trệt khi gia đình ở bên trên nên có thêm:
- Mục đích sử dụng cụ thể và điều kiện nếu muốn đổi ngành.
- Giờ mở cửa, đóng cửa; khung giờ được làm việc gây ồn; giờ nhận hàng.
- Biển hiệu: kích thước, vị trí, có che cửa sổ tầng trên không, ai xin phép nếu cần, tháo dỡ khi kết thúc.
- Cải tạo, sửa chữa: việc gì người thuê được tự làm, việc gì phải hỏi, đục tường, khoan sàn có được không, khi trả mặt bằng thì khôi phục tới đâu.
- Lối đi chung, chân cầu thang, chỗ để xe của gia đình được giữ nguyên.
- Vệ sinh vỉa hè trước nhà, rác thải của cửa hàng, nước thải.
- Trách nhiệm khi có sự cố cháy, ngập, hư hỏng lan sang phần gia đình.
- Thủ tục kinh doanh của người thuê: người thuê tự đăng ký và chịu trách nhiệm với giấy phép, chủ nhà chỉ cung cấp giấy tờ chứng minh quyền cho thuê khi cần.
Hợp đồng cho thuê mặt bằng kinh doanh thường giá trị lớn và thời hạn dài hơn cho thuê phòng ở, nên cân nhắc nhờ người có chuyên môn soát trước khi ký. Nếu có điểm nào lo ngại về tranh chấp, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Về thuế, thu nhập cho thuê tài sản của cá nhân có thể phát sinh nghĩa vụ kê khai; ngưỡng và cách tính bạn nên tra hướng dẫn hiện hành của cơ quan thuế.
Giao mặt bằng và nhận lại mặt bằng
Giao và nhận là hai thời điểm quyết định gia đình có giữ được căn nhà nguyên vẹn hay không. Nên làm theo trình tự:
- Trước ngày giao, dọn sạch tầng trệt, sửa xong những chỗ hỏng mà gia đình chịu trách nhiệm.
- Chụp ảnh và quay video toàn bộ tầng trệt: tường, sàn, trần, cửa cuốn, tủ điện, nhà vệ sinh, chỉ số công tơ.
- Lập biên bản giao mặt bằng có danh sách hiện trạng, hai bên ký, mỗi bên giữ một bản, ảnh lưu vào một thư mục riêng có ghi ngày.
- Trong thời gian thuê, mỗi lần người thuê cải tạo lớn thì chụp ảnh trước và sau, kèm văn bản đồng ý.
- Khi kết thúc, đi kiểm tra cùng người thuê, so với biên bản và ảnh lúc giao, ghi rõ phần nào cần khôi phục, phần nào giữ lại theo thoả thuận.
- Quyết toán tiền cọc dựa trên biên bản, có giấy biên nhận khi hoàn trả.
Đừng để quá lâu giữa ngày người thuê dọn đi và ngày kiểm tra. Kiểm tra cùng lúc giao chìa khoá giúp hai bên đối chiếu tại chỗ, tránh chuyện về sau mỗi người nhớ một kiểu.
Giữ quan hệ với người thuê và với hàng xóm
Cho thuê tầng trệt khiến gia đình bạn gần như trở thành đối tác hằng ngày của người kinh doanh bên dưới. Nếu cửa hàng làm ăn ổn định, họ thường muốn thuê lâu, và điều đó tốt cho cả hai. Vì vậy, gặp nhau định kỳ, chẳng hạn mỗi quý một lần, để hỏi han việc kinh doanh, nghe họ cần gì sửa sang, đồng thời nói những điều gia đình chưa thoải mái, là thói quen đáng giữ.
Với hàng xóm, cửa hàng mới mở có thể làm thay đổi cả dãy phố: xe khách đỗ trước cửa nhà bên cạnh, tiếng nhạc, mùi nấu nướng. Gia đình là người sống lâu năm ở đó, nên khi người thuê bắt đầu hoạt động, bạn có thể giới thiệu họ với hàng xóm và tổ dân phố, dặn họ chú ý chỗ đỗ xe. Nếu có phàn nàn, đứng giữa nói chuyện với hai bên sẽ êm hơn để hai bên tự đối đầu.
Cuối cùng, hãy giữ thái độ rằng tầng trệt vẫn là một phần căn nhà của gia đình chứ không chỉ là nguồn thu. Mỗi năm một lần, đánh giá lại xem việc cho thuê có còn hợp với nhà mình không: con cái lớn lên, bố mẹ già đi, nhu cầu dùng lại tầng trệt có thể quay trở lại. Khi đó, bắt đầu nói chuyện với người thuê sớm, trước khi hợp đồng hết hạn nhiều tháng, để họ có thời gian sắp xếp.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình ở tầng trên có nên cho thuê tầng trệt làm quán ăn không?
Có thể, nhưng quán ăn có bếp là loại hình ảnh hưởng nhiều nhất tới người ở trên vì mùi, nhiệt và rủi ro cháy. Nếu đồng ý, nên ghi rõ hút mùi thải ra đâu, vệ sinh ống khói, bình chữa cháy và giờ đóng cửa trong hợp đồng.
Người thuê muốn đổi ngành kinh doanh giữa chừng thì sao?
Nên có điều khoản yêu cầu người thuê được gia đình đồng ý bằng văn bản trước khi đổi mục đích sử dụng. Như vậy gia đình có cơ hội xem xét ngành mới có ảnh hưởng tới sinh hoạt và an toàn của tầng trên hay không.
Ai phải xin giấy phép kinh doanh khi cho thuê tầng trệt?
Thông thường người thuê tự đăng ký kinh doanh và chịu trách nhiệm với các giấy phép của mình. Chủ nhà có thể được đề nghị cung cấp hợp đồng thuê hay giấy tờ nhà làm căn cứ. Thủ tục cụ thể tuỳ loại hình, nên hỏi cơ quan đăng ký nơi có nhà.
Nhà chỉ có một cửa ra vào thì gia đình đi lại thế nào?
Có thể ngăn một dải hành lang từ cửa chính tới chân cầu thang, lắp cửa có khoá ở chân cầu thang và làm cửa phụ trên cửa cuốn. Cần chốt với người thuê ai giữ chìa, giờ mở đóng và cách gia đình vào nhà khi về muộn.
Có cần lo về an toàn cháy khi cho thuê tầng trệt không?
Rất cần, vì gia đình ngủ ngay phía trên và cầu thang thường là lối thoát duy nhất. Nên tính lối thoát thứ hai, lắp báo khói, kiểm tra điện trước khi giao và yêu cầu người thuê có bình chữa cháy, không chắn lối đi. Tham khảo hướng dẫn của cơ quan phòng cháy địa phương.
Khi trả mặt bằng, người thuê phải khôi phục những gì?
Tuỳ điều khoản đã thoả thuận. Hợp đồng nên ghi rõ việc cải tạo nào phải tháo dỡ, phần nào được để lại. Khi nhận lại, so với biên bản và ảnh chụp lúc giao để quyết toán tiền cọc, có giấy biên nhận khi hoàn trả.