SanNghiep.comSản Nghiệp
Cho thuê nhà, phòng trọ, mặt bằng

Tiền thuê từ căn nhà chung của anh chị em: ai thu, chia thế nào và sổ công khai

Căn nhà nhiều anh chị em cùng có phần đang cho thuê: chọn người thu tiền, trích quỹ sửa nhà, chia phần còn lại, ghi sổ công khai và họp định kỳ để giữ hoà khí.

Three adult siblings sitting around a low wooden table in a Hue family house courtyard, one holding a blank notebook, others listening, faces turned away, late afternoon shade

Một căn nhà mà nhiều anh chị em cùng có phần, đang cho thuê, sẽ tạo ra một dòng tiền đều đặn mỗi tháng, và cũng tạo ra những câu hỏi mà nếu không trả lời rõ sẽ âm ỉ thành chuyện lớn: ai đứng ra thu, tiền để ở đâu, sửa nhà lấy tiền nào, chia lúc nào, chia bao nhiêu. Trường hợp này hay gặp với nhà bố mẹ để lại đã khai nhận xong, nhà anh chị em góp tiền mua chung, hay nhà mà bố mẹ còn sống nhưng giao cho các con quản lý.

Bài này không bàn chuyện chia di sản hay ai có quyền gì với căn nhà; phần đó có những trang chuyên về thừa kế và quyền sở hữu. Ở đây chỉ nói về việc vận hành hằng ngày khi mọi người đã thống nhất là cùng cho thuê: cách tổ chức thu chi, ghi chép, chia tiền và họp bàn sao cho minh bạch và mọi người còn muốn ngồi chung một mâm cơm.

Vì sao tiền thuê nhà chung dễ sinh chuyện

Lúc mới cho thuê, mọi người thường dễ dãi: một người ở gần nhà nhất đứng ra lo, thu tiền rồi chuyển cho các anh chị em khác khi tiện. Vài năm sau, người lo việc thấy mình làm không công, phải đi sửa ống nước, giải quyết khi người thuê chậm tiền, trong khi những người khác chỉ nhận tiền. Còn những người ở xa thì không biết tiền thuê thật là bao nhiêu, sửa chữa tốn những gì, có khi nghi ngờ mà không dám hỏi.

Gốc của chuyện này không phải ai tham hay ai lười, mà là không ai nói rõ từ đầu. Khi không có quy ước, mỗi người tự hiểu theo cách của mình. Người lo việc nghĩ mình xứng đáng được giữ lại một phần; người ở xa nghĩ chia đều là đương nhiên. Hai cách nghĩ đều có lý, và chính vì đều có lý nên khó dàn xếp nếu để muộn.

Vì vậy việc nên làm đầu tiên, dù căn nhà đã cho thuê lâu hay mới bắt đầu, là các anh chị em cùng ngồi lại và thống nhất một bản quy ước nội bộ, ghi ra giấy, mỗi người giữ một bản. Bản quy ước không cần dài, không cần ngôn ngữ pháp lý, chỉ cần trả lời được những câu hỏi ở các phần dưới đây.

Chọn người đại diện cho thuê và giao việc rõ ràng

Một người đứng ra giao dịch với người thuê. Người thuê cần một đầu mối duy nhất để liên lạc, trả tiền, báo hỏng. Thường đó là người ở gần nhà nhất hoặc người có thời gian. Người này ký hợp đồng thuê với tư cách đại diện; nếu căn nhà đứng tên chung nhiều người, việc ai được ký và cần giấy tờ gì nên kiểm theo quy định, có khi cần văn bản đồng ý hoặc uỷ quyền của các đồng sở hữu khác.

Viết ra những việc người đại diện làm. Thu tiền, đối chiếu điện nước, xử lý hỏng hóc nhỏ, gặp người thuê khi có vấn đề, giữ giấy tờ, ghi sổ, báo cáo định kỳ. Có danh sách việc thì mới đánh giá được công sức.

Ghi rõ việc gì phải hỏi ý kiến cả nhà. Ví dụ: sửa chữa vượt một mức tiền nhất định, ký hợp đồng mới hoặc gia hạn, đổi người thuê, giảm tiền thuê, cho đổi mục đích sử dụng. Những việc này người đại diện không tự quyết.

Thù lao cho người đại diện. Nhiều gia đình thống nhất trích một phần nhỏ tiền thuê làm thù lao cho người lo việc, hoặc thay vào đó người lo việc được ưu tiên trong việc khác. Điều quan trọng là thoả thuận công khai, không để người lo việc tự giữ lại mà không ai biết.

Thay người đại diện khi cần. Người đại diện có thể chuyển công tác, ốm đau, hoặc không muốn làm nữa. Quy ước nên ghi cách bàn giao: giao sổ, giao giấy tờ, giới thiệu người mới với người thuê.

Một cách chia tiền thuê nhà chung

Không có công thức đúng cho mọi nhà. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một căn nhà ba anh chị em có phần bằng nhau, tiền thuê mỗi tháng là mười triệu đồng, để bạn thấy cách sắp thứ tự trích trước, chia sau.

Thứ tựKhoảnVí dụ giả địnhGhi chú
1Phần dành cho nghĩa vụ thuếTrích riêng theo hướng dẫn hiện hànhNgưỡng và cách tính tra theo cơ quan thuế, không tự đoán
2Quỹ sửa chữa, bảo trìMột triệu đồngĐể dành cho sửa mái, sơn lại, thay thiết bị
3Thù lao người đại diệnNăm trăm nghìn đồngNếu cả nhà đồng ý có thù lao
4Phần còn lại chia theo tỷ lệChia ba phần bằng nhauTheo tỷ lệ đã thống nhất, không nhất thiết bằng nhau

Tỷ lệ chia nên theo phần mỗi người có trong căn nhà hoặc theo thoả thuận riêng nếu mọi người muốn khác. Có gia đình thống nhất để phần của một người cho bố mẹ dùng, hoặc để dành cho người em đang khó khăn. Miễn là ghi ra và mọi người cùng ký.

Về thời điểm chia, chia hằng tháng tạo cảm giác đều đặn nhưng mất công chuyển khoản nhiều lần; chia hằng quý hay nửa năm đỡ việc hơn và có thể bù trừ những tháng phải sửa chữa. Chọn cách nào thì giữ cách đó.

Tài khoản riêng cho căn nhà và sổ công khai

Lỗi hay gặp nhất là tiền thuê đi thẳng vào tài khoản cá nhân của người đại diện rồi lẫn với tiền chi tiêu riêng. Cách tách bạch đơn giản:

  • Mở một tài khoản ngân hàng riêng chỉ dùng cho căn nhà, đứng tên người đại diện, không dùng cho việc gì khác.
  • Người thuê chuyển tiền vào tài khoản này, nội dung ghi rõ tháng thuê.
  • Mọi khoản chi sửa chữa, thuế, phí đều chi từ tài khoản này và giữ hoá đơn, biên nhận.
  • Mỗi tháng hoặc mỗi quý, người đại diện cập nhật một bảng thu chi: ngày, nội dung, thu, chi, số dư, đường dẫn tới ảnh chứng từ trong thư mục chung.
  • Gửi bảng cho tất cả anh chị em qua nhóm trò chuyện gia đình hoặc thư điện tử, kèm ảnh sao kê tài khoản cùng kỳ.
  • Sau mỗi năm, khoá sổ, ghi số dư quỹ sửa chữa và lưu lại.

Việc gửi sao kê không phải vì không tin người đại diện, mà chính là để bảo vệ người đại diện. Khi mọi con số đều có chứng từ, không ai có cớ để nghi, và người lo việc cũng không phải giải thích đi giải thích lại.

Nếu bạn là người đại diện, hãy chủ động đề xuất cách làm này trước khi ai yêu cầu. Nó giúp bạn làm việc thoải mái hơn nhiều.

Chi sửa chữa: ai quyết, quyết thế nào

Sửa chữa là khoản dễ gây tranh cãi nhất, vì luôn có người cho rằng chưa cần sửa và người cho rằng phải làm ngay. Quy ước nên chia làm ba mức. Mức nhỏ như thay bóng đèn, vòi nước, sửa khoá thì người đại diện tự làm và báo trong bảng tháng. Mức vừa như sửa bình nóng lạnh, sơn lại một phòng thì người đại diện báo trước trong nhóm gia đình, nếu sau vài ngày không ai phản đối thì làm. Mức lớn như chống thấm mái, thay hệ thống điện, cải tạo nhà vệ sinh thì cần họp và có báo giá, tốt nhất là hai báo giá để so.

Một điều nên chốt rõ: hỏng hóc khẩn cấp như vỡ ống nước, chập điện, dột lớn mùa mưa thì người đại diện được xử lý ngay để tránh thiệt hại lan rộng, rồi báo sau. Không ai muốn người thuê phải chờ ba ngày để các anh chị em bàn xong mới gọi thợ.

Quỹ sửa chữa trích hằng tháng giúp những quyết định này nhẹ nhàng hơn, vì tiền đã có sẵn, không phải xin mỗi người góp thêm. Nếu quỹ không đủ cho một hạng mục lớn, có thể tạm ngưng chia vài tháng để dồn tiền, thay vì yêu cầu ai đó bỏ tiền túi.

Họp anh chị em định kỳ

Một buổi họp ngắn mỗi năm, có thể gộp vào dịp giỗ hay Tết khi mọi người về đủ, giúp giữ mọi thứ rõ ràng. Nội dung nên theo thứ tự:

  1. Người đại diện báo cáo tổng thu, tổng chi, số dư quỹ, tình hình người thuê.
  2. Mọi người hỏi những gì chưa rõ, xem chứng từ nếu muốn.
  3. Bàn kế hoạch sửa chữa năm tới và dự trù tiền.
  4. Xem lại hợp đồng thuê: có cần gia hạn, điều chỉnh không, người thuê có vấn đề gì.
  5. Hỏi người đại diện có muốn tiếp tục không, thù lao có cần điều chỉnh không.
  6. Ghi lại những điều đã thống nhất thành vài dòng, gửi cho mọi người.

Những anh chị em ở xa không về được có thể tham gia qua cuộc gọi video. Điều quan trọng là mọi người cùng nghe một lần, thay vì nghe lại qua lời kể của người khác.

Khi có người muốn rút phần hoặc bất đồng

Theo thời gian, hoàn cảnh mỗi người thay đổi: có người cần tiền, muốn bán phần của mình; có người muốn về ở trong căn nhà; có người phản đối người thuê hiện tại. Đây là lúc quy ước ban đầu phát huy tác dụng, vì đã có sẵn khung để nói chuyện.

Nếu một người muốn rút phần, việc định giá và chuyển nhượng là chuyện pháp lý và tài chính riêng, có những trang chuyên về quyền sở hữu và tranh chấp nhà đất giải thích kỹ. Ở góc vận hành, điều nên làm là tách bạch: quyết toán xong phần tiền thuê và quỹ sửa chữa tính tới thời điểm đó, ghi rõ ra giấy, rồi mới bàn chuyện chuyển nhượng.

Nếu bất đồng không tự giải quyết được, nên mời một người lớn tuổi trong họ được mọi người tôn trọng đứng ra hoà giải trước. Khi có dấu hiệu tranh chấp thật sự về quyền với căn nhà, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết các bước đúng, thay vì để mỗi người tự hành động như đổi khoá, tự thu tiền thuê hay báo người thuê ngừng trả tiền. Những hành động đơn phương đó thường làm người thuê hoang mang và khiến chuyện trong nhà khó cứu vãn.

Câu hỏi thường gặp

Ai nên đứng ra thu tiền thuê căn nhà chung của anh chị em?

Thường là người ở gần nhà nhất hoặc người có thời gian, được cả nhà đồng ý. Người này là đầu mối với người thuê, nhưng những việc lớn như ký hợp đồng mới, sửa chữa tốn kém, đổi người thuê vẫn phải hỏi ý kiến cả nhà theo quy ước đã thống nhất.

Người lo việc cho thuê có được hưởng thù lao không?

Có thể, nếu các anh chị em đồng ý. Nhiều nhà trích một phần nhỏ tiền thuê hằng tháng làm thù lao. Điều quan trọng là thoả thuận công khai và ghi trong sổ, không để người lo việc tự giữ lại mà người khác không biết.

Có cần mở tài khoản riêng cho tiền thuê nhà chung không?

Nên mở. Tài khoản riêng giúp tiền thuê không lẫn với chi tiêu cá nhân, mọi khoản thu chi đều có sao kê để đối chiếu. Người đại diện gửi bảng thu chi kèm sao kê định kỳ cho cả nhà, vừa minh bạch vừa bảo vệ chính người lo việc.

Sửa nhà cho thuê thì lấy tiền ở đâu?

Tốt nhất là từ quỹ sửa chữa trích hằng tháng trước khi chia tiền thuê. Hỏng hóc nhỏ người đại diện tự xử lý, hạng mục lớn thì họp và xem báo giá. Nếu quỹ chưa đủ, có thể tạm ngưng chia vài tháng thay vì bắt ai bỏ tiền túi.

Tiền thuê nhà chung có phải nộp thuế không?

Thu nhập từ cho thuê tài sản của cá nhân có thể phát sinh nghĩa vụ thuế khi doanh thu vượt một ngưỡng theo quy định. Ngưỡng, cách tính và ai kê khai khi nhà có nhiều người cùng sở hữu nên tra hướng dẫn hiện hành của cơ quan thuế hoặc hỏi người có chuyên môn.

Một anh chị em không đồng ý tiếp tục cho thuê thì làm sao?

Nên ngồi lại nghe lý do, xem có thể điều chỉnh gì. Nếu không tự giải quyết được, mời người lớn trong họ hoà giải. Khi có tranh chấp thật về quyền với căn nhà, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, tránh tự ý đổi khoá hay báo người thuê ngừng trả tiền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138