Không nên ép plastic sổ đỏ, sổ hồng, giấy đăng ký xe hay sổ tiết kiệm. Lớp ép trông chắc chắn nhưng dán chết vào mặt giấy, không bóc ra được mà không rách, che các chi tiết chống giả mà cơ quan và ngân hàng cần sờ, soi, và với những mẫu giấy có chỗ để cơ quan ghi xác nhận thay đổi thì không còn ghi thêm được. Khi cần làm thủ tục, bạn có thể bị yêu cầu giải thích hoặc phải làm thủ tục cấp đổi, mất thời gian hơn nhiều so với cái lợi chống ướt.
Bài này đi qua lý do cụ thể, các thói quen khác cũng làm hỏng giấy mà nhiều nhà vẫn làm (gấp đôi, bấm ghim, dán băng keo, viết ghi chú lên mặt giấy), cách bọc đúng cho từng loại giấy tờ, và việc nên làm nếu nhà bạn lỡ ép rồi. Nội dung ở mức nguyên lý; quy định về mẫu giấy chứng nhận và thủ tục cấp đổi bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi văn phòng đăng ký đất đai nơi có đất.
Vì sao lớp ép plastic gây rắc rối hơn là bảo vệ
Máy ép dùng nhiệt để chảy lớp keo trên màng nhựa, ép keo thấm vào thớ giấy. Khi nguội, màng và giấy thành một khối. Muốn tách ra thì phải cắt mép rồi bóc, và gần như luôn kéo theo một lớp mỏng mặt giấy, làm mất mực in, mất hình dấu, rách chỗ ký. Đây là thao tác một chiều: ép rồi thì không trả lại nguyên trạng được.
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy đăng ký xe và nhiều loại sổ của ngân hàng được in trên phôi có yếu tố bảo an như hoa văn chìm, mực đổi màu, sợi phát quang, vân nổi. Người tiếp nhận hồ sơ thường soi, nghiêng, sờ để kiểm. Lớp nhựa bóng làm loá, làm phẳng vân nổi và che phần phát quang, nên người kiểm khó khẳng định giấy thật, dễ đặt thêm câu hỏi hoặc đề nghị đối chiếu kỹ hơn.
Với các mẫu giấy chứng nhận cũ còn những trang dành cho cơ quan ghi xác nhận khi có thay đổi như thế chấp, xoá thế chấp, tách thửa, đổi thông tin người sử dụng. Mặt nhựa không nhận mực, không đóng dấu được. Lúc đó, cách xử lý tuỳ nơi và tuỳ quy định hiện hành, có thể là đề nghị cấp đổi sang giấy mới. Bạn không nắm được trước nơi tiếp nhận sẽ xử lý thế nào, nên tránh tự tạo ra tình huống đó là cách an toàn nhất.
Cuối cùng, ép kín không chống được những thứ đáng sợ nhất: cháy, mất trộm, thất lạc. Nó chỉ giảm nước bắn và vết bẩn, là những rủi ro có cách phòng khác nhẹ nhàng hơn và không để lại hậu quả.
Những thói quen giữ giấy hay gặp và hậu quả
Ngoài ép plastic, có nhiều thói quen trong nhà tưởng là cẩn thận nhưng làm giấy xuống cấp hoặc gây khó khi làm thủ tục. Bảng dưới gom những cái hay gặp nhất và cách thay thế.
| Thói quen | Hậu quả thường gặp | Nên làm thay |
|---|---|---|
| Gấp đôi, gấp tư cho vừa ví hoặc phong bì | Nếp gấp nứt mực, rách dần theo nếp, mất chữ ở đường gấp | Để phẳng trong bìa đúng khổ, không gấp |
| Bấm ghim, kẹp giấy kim loại để gom bộ | Thủng lỗ, gỉ sét in vết nâu lên giấy khi ẩm | Gom bằng bìa có túi hoặc kẹp nhựa không gỉ, đặt ngoài mép |
| Dán băng keo vá chỗ rách | Keo ngả vàng, thấm vào giấy, bóc ra rách thêm | Để nguyên, bọc túi riêng, hỏi cơ quan cấp khi cần dùng |
| Viết ghi chú, số điện thoại, tính toán lên mặt giấy | Bị coi là tẩy xoá, sửa chữa; khó giải thích khi làm thủ tục | Ghi vào tờ giấy rời kẹp ngoài hoặc sổ tài sản |
| Bọc túi nylon thắt kín rồi để góc tủ | Hơi ẩm bị nhốt lại, giấy dễ mốc, dính vào túi | Túi đựng hồ sơ mở được, kèm gói hút ẩm, kiểm định kỳ |
| Kẹp chung với tiền mặt, vàng | Mất trộm là mất cả hai; kẻ gian có đủ thứ để lừa | Tách chỗ cất giấy tờ và chỗ cất tài sản dễ mang đi |
Điểm chung của các thói quen trên là làm thay đổi hiện trạng tờ giấy. Nguyên tắc dễ nhớ: bản gốc giữ nguyên như lúc nhận, mọi thứ bạn muốn thêm vào thì để ở tờ khác.
Bọc giữ đúng cho từng loại giấy tờ
Sổ đỏ, sổ hồng. Để phẳng trong một bìa hồ sơ bằng nhựa trong, loại có nắp gài hoặc túi khoá kéo, đúng khổ hoặc rộng hơn một chút để không cấn mép. Mỗi giấy chứng nhận một bìa riêng, kẹp chung với các giấy tờ đi kèm như hợp đồng, biên lai thuế của chính thửa đất đó.
Giấy đăng ký xe. Tấm thẻ nhỏ hay theo người đi đường nên dùng bao thẻ nhựa mềm loại rút ra được, không dán. Nếu xe đang ở nhà lâu không chạy, cất cùng bộ hồ sơ xe gồm hoá đơn mua, tờ khai lệ phí trước bạ, giấy kiểm định với xe ô tô.
Sổ tiết kiệm giấy. Giữ trong túi riêng, không kẹp chung căn cước của người đứng tên. Không viết thêm gì lên sổ; các thông tin như kỳ hạn, ngày đến hạn ghi ở bảng theo dõi bên ngoài.
Giấy tờ cũ đã giòn, ố. Giấy tờ đất thời trước, giấy mua bán viết tay, biên lai cũ dễ gãy ở nếp. Đặt phẳng giữa hai tờ giấy trắng không axit hoặc giấy can, rồi cho vào bìa cứng. Không cố là phẳng bằng bàn là, không dán đè.
Bản sao và bản chụp. Có thể ép plastic bản photo để mang theo, dán tủ hay đưa người khác xem, vì bản đó không có giá trị pháp lý thay bản gốc. Nhưng nên ghi chữ "bản photo" bằng bút lên chính bản đó để không ai nhầm lẫn.
Lỡ ép plastic rồi thì làm gì
Nhiều gia đình ép sổ đỏ từ nhiều năm trước theo lời khuyên lúc đó. Nếu nhà bạn đang giữ một tờ như vậy, đừng hoảng và cũng đừng tự bóc. Trình tự hợp lý như sau.
- Để nguyên lớp ép. Tự cắt bóc tại nhà là cách chắc chắn nhất để làm hỏng giấy thật sự.
- Chụp ảnh rõ hai mặt, ghi lại số phát hành, số vào sổ cấp giấy, các thông tin thửa đất để có bản tham chiếu nếu cần.
- Khi chưa có thủ tục gì cần làm, cứ cất giữ bình thường. Giấy đã ép không tự mất giá trị chỉ vì có lớp nhựa.
- Khi sắp làm thủ tục như bán, tặng cho, thế chấp, đăng ký biến động, hãy hỏi trước văn phòng đăng ký đất đai hoặc bộ phận một cửa nơi có đất xem có chấp nhận giấy đã ép hay cần làm thủ tục cấp đổi.
- Nếu phải cấp đổi, hỏi rõ hồ sơ, thời gian giải quyết theo quy định hiện hành rồi tính vào lịch giao dịch, đừng hẹn ngày công chứng trước khi có giấy mới.
- Ghi việc này vào sổ tài sản của gia đình để người khác trong nhà biết tờ giấy đang ở tình trạng nào.
Với giấy đăng ký xe hay sổ tiết kiệm đã ép, cũng hỏi cơ quan cấp hoặc ngân hàng trước khi giao dịch. Thời gian chờ không ghi ở đây vì mỗi nơi, mỗi lúc một khác.
Chống ướt, chống bẩn mà không cần ép
Phần lớn người ép plastic vì sợ nước: mưa dột, ngập, đổ nước khi dọn dẹp. Có những lớp bảo vệ hiệu quả hơn mà không đụng vào tờ giấy. Lớp đầu là túi đựng hồ sơ có khoá kéo kín, đặt bìa giấy tờ bên trong. Lớp thứ hai là hộp nhựa có nắp gioăng, loại dùng đựng đồ khô, đủ rộng để để phẳng bìa A4. Hai lớp này mở ra đóng lại được, kiểm tra được, và khi có thủ tục thì rút giấy ra trong một phút.
Chỗ đặt hộp quan trọng không kém. Không để ở tầng trệt nơi hay ngập, không để sát tường ngoài hay tường nhà tắm, không để trên nóc tủ sát mái tôn nóng. Ngăn tủ quần áo ở tầng trên, cách sàn và cách tường, thường là chỗ khô và ổn định nhất trong nhà ống. Nhà cấp bốn ở vùng hay lũ thì chọn chỗ cao nhất có thể với tới mà không cần thang.
Với vết bẩn tay, dầu mỡ, nguyên nhân thường là cầm giấy tờ khi đang làm việc khác hoặc đưa đi photo nhiều lần. Một bộ bản sao chứng thực sẵn ở nhà giúp giảm số lần phải rút bản gốc ra, và đó mới là cách giữ giấy lâu bền nhất.
Những lời khuyên truyền miệng nên xem lại
"Ép cho chắc, khỏi lo rách". Đã nói ở trên: rách thì hiếm, còn rắc rối khi làm thủ tục thì có thật. Nếu sợ rách, dùng bìa cứng và không gấp là đủ.
"Cuộn tròn bỏ vào ống cho gọn". Giấy cuộn lâu ngày bị cong, mở ra phẳng lại rất khó, mép giấy dễ nứt khi bị ép phẳng đột ngột. Giấy chứng nhận nên nằm phẳng.
"Giấu trong gối, dưới đệm, trong khe tủ là kẻ trộm không tìm". Những chỗ đó chịu mồ hôi, sức nén, ma sát hằng ngày, giấy nhàu và bẩn rất nhanh. Người trong nhà cũng dễ quên, có khi bán đệm cũ hay thay tủ là mất luôn giấy.
"Để trên bàn thờ là an toàn nhất". Bàn thờ có khói hương, tro, nến và hay được lau dọn. Muội khói bám vào giấy, tro rơi có thể cháy sém. Nếu gia đình muốn giữ gần bàn thờ vì ý nghĩa, đặt trong hộp kín ở ngăn tủ bên dưới, xa nguồn lửa.
"Ngân hàng giữ hộ là xong". Khi sổ đỏ đang thế chấp, ngân hàng giữ bản gốc theo hợp đồng. Nhưng sau khi trả hết nợ và nhận lại, việc cất giữ quay về gia đình; đừng để giấy nằm quên trong túi xách sau buổi giải chấp.
Giữ bản gốc ít bị đụng tới: bản sao, bản chụp và sổ ghi
Giấy bị hỏng chủ yếu do bị lấy ra, mang đi, cầm nắm nhiều lần. Bạn giảm được phần lớn việc đó bằng ba thứ. Thứ nhất là vài bản sao chứng thực của sổ đỏ, giấy đăng ký xe, làm ở uỷ ban nhân dân cấp xã hoặc tổ chức hành nghề công chứng, dùng cho các việc chỉ đòi bản sao. Thứ hai là bản chụp rõ nét lưu ở nơi an toàn, dùng để tra thông tin, đọc số thửa, số khung số máy mà không phải mở hộp. Thứ ba là một trang ghi chép tóm tắt các thông tin chính.
Khi có người hỏi xem sổ, như người mua tiềm năng, người môi giới, họ hàng muốn tham khảo, thì đưa bản sao hoặc cho xem bản chụp có che bớt thông tin cá nhân. Bản gốc chỉ ra khỏi nhà khi thật sự cần nộp hoặc xuất trình, và khi ra thì có người trong nhà biết.
Thói quen này cũng có lợi về an toàn. Bản gốc ít lộ diện thì ít người biết nó ở đâu, ít cơ hội bị mượn, bị đánh tráo hay bị chụp lại để làm giả. Phần cách giao bản gốc cho người khác và lập biên nhận có bài riêng trong danh mục này.
Câu hỏi thường gặp
Sổ đỏ đã ép plastic có còn giá trị pháp lý không?
Lớp ép tự nó không làm giấy chứng nhận mất giá trị. Vấn đề nằm ở chỗ khi làm thủ tục, nơi tiếp nhận có thể khó kiểm tra yếu tố bảo an hoặc không ghi xác nhận thay đổi được, nên có thể đề nghị cấp đổi. Hỏi trước văn phòng đăng ký đất đai nơi có đất khi sắp giao dịch.
Có nên tự bóc lớp ép plastic ra khỏi sổ đỏ không?
Không nên. Keo đã thấm vào thớ giấy, bóc ra gần như luôn kéo theo mực in, hình dấu và chữ ký, biến một tờ giấy chỉ có lớp nhựa thành tờ giấy bị hư hỏng thật. Cứ để nguyên và hỏi cơ quan cấp khi cần dùng.
Bọc sổ đỏ trong túi nylon kín có tốt hơn ép không?
Tốt hơn vì không đụng vào giấy, nhưng túi thắt kín để lâu dễ nhốt hơi ẩm làm giấy mốc. Nên dùng túi hồ sơ có khoá kéo đặt trong hộp nhựa có nắp, kèm gói hút ẩm, và mở kiểm tra vài lần mỗi năm.
Giấy đăng ký xe hay mang theo người có nên bọc không?
Nên dùng bao thẻ nhựa mềm rút ra được để chống cong, chống bẩn. Tránh ép nhiệt và tránh dán băng keo. Nếu giấy tờ xe đã tích hợp trên ứng dụng định danh điện tử, kiểm quy định hiện hành về việc xuất trình bản điện tử để giảm số lần phải mang bản gốc.
Viết số điện thoại hay ghi chú lên mặt sau sổ đỏ có sao không?
Không nên viết bất cứ thứ gì lên giấy chứng nhận. Chữ viết thêm có thể bị coi là tẩy xoá, sửa chữa và gây khó khi làm thủ tục. Thông tin cần nhớ ghi ở tờ giấy rời kẹp ngoài bìa hoặc trong sổ tài sản của gia đình.
Ép plastic bản photo sổ đỏ để mang đi có được không?
Được, vì bản photo không thay bản gốc trong thủ tục. Nên ghi rõ chữ bản photo trên đó và che bớt thông tin cá nhân nếu đưa người lạ xem, để tránh bị dùng vào việc khác ngoài ý muốn của gia đình bạn.