Tròn mười tám tuổi, con đã là người thành niên, tự ký được hợp đồng, tự đứng tên tài khoản và nhiều loại tài sản; đây là lúc nên cho con biết hộp giấy tờ của gia đình ở đâu, giao con dần vài việc giấy tờ của nhà, và dặn kỹ những chữ ký con không được ký khi chưa hiểu. Không cần giao hết một lần; mỗi năm thêm một phần là vừa.
Nhiều bố mẹ vẫn coi con mười tám tuổi là đứa trẻ, trong khi pháp luật đã coi con là người có đầy đủ năng lực tự chịu trách nhiệm về giao dịch của mình, trừ những trường hợp đặc biệt luật quy định. Khoảng cách đó có thể khiến con bị động khi gặp việc thật, hoặc ký những giấy tờ nguy hiểm vì không ai dặn. Bài này đi qua những việc nên làm cùng con trong năm con tròn mười tám.
Mười tám tuổi thay đổi gì về mặt giấy tờ
Theo pháp luật dân sự, người từ đủ mười tám tuổi là người thành niên. Người thành niên tự mình xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự và tự chịu trách nhiệm, trừ trường hợp bị toà án tuyên mất hoặc hạn chế năng lực theo luật định. Nói đơn giản: chữ ký của con từ nay có giá trị ràng buộc chính con, không cần bố mẹ đồng ý như trước.
Điều này mở ra nhiều việc con tự làm được: mở tài khoản ngân hàng tự đứng tên, ký hợp đồng thuê phòng, ký hợp đồng lao động, đứng tên mua xe, đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nếu được tặng cho hay mua. Nó cũng mở ra những rủi ro mới: con có thể ký giấy vay, giấy bảo lãnh, giấy cam kết mà không hiểu hết hệ quả, và từ nay chính con phải chịu trách nhiệm.
Các quy định cụ thể về từng loại giao dịch, như độ tuổi được đứng tên, điều kiện ký hợp đồng lao động hay mở tài khoản, có thể thay đổi theo văn bản mới. Bố mẹ và con nên tra quy định hiện hành khi gặp việc cụ thể, hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn nếu có tình huống phức tạp.
Hộp giấy tờ gia đình: con nên biết những gì
Con mười tám tuổi chưa cần nắm mọi chi tiết, nhưng nên biết hộp giấy tờ ở đâu, trong đó có những loại giấy nào và mỗi loại dùng vào việc gì. Bảng dưới gợi ý mức độ cho con biết.
| Loại giấy tờ | Con nên biết | Có thể để sau |
|---|---|---|
| Giấy chứng nhận nhà đất | Có mấy cuốn, đứng tên ai, cất ở đâu, bản chụp ở đâu | Chi tiết thửa đất, lịch sử mua bán |
| Giấy đăng ký xe | Xe nào đứng tên ai, giấy để đâu khi đi đường | Giá trị xe, hồ sơ mua |
| Thẻ bảo hiểm y tế, hợp đồng bảo hiểm | Ai có bảo hiểm gì, gọi ai khi cần dùng | Mức phí, quyền lợi chi tiết |
| Sổ tiết kiệm, tài khoản ngân hàng | Gia đình có gửi tiết kiệm, ở ngân hàng nào, sổ để đâu | Số tiền cụ thể nếu bố mẹ chưa muốn nói |
| Hoá đơn điện, nước, mạng | Trả ở đâu, khi nào, qua kênh nào | Lịch sử thanh toán |
| Hợp đồng cho thuê, cho vay, đi vay | Nhà có cho ai thuê, ai đang nợ nhà, nhà đang nợ ai | Điều khoản chi tiết |
| Giấy tờ cá nhân của con | Giấy khai sinh, căn cước, bằng cấp, thẻ bảo hiểm của con | Không có gì để sau, giao con giữ dần |
Với những thông tin bố mẹ chưa muốn chia sẻ, chỉ cần nói thật là chưa muốn, và hẹn khi nào sẽ kể. Điều quan trọng là con biết chỗ cất và biết ai để hỏi nếu bố mẹ không có mặt.
Một buổi chiều mở hộp giấy tờ cùng con
Nhiều gia đình chọn đúng dịp sinh nhật mười tám để làm việc này, như một nghi thức nhỏ đánh dấu con đã lớn. Ví dụ giả định với một gia đình ở Lâm Đồng:
- Bố mẹ chuẩn bị trước: xếp giấy tờ theo nhóm, rút riêng những thứ chưa muốn chia sẻ để nói chuyện sau.
- Mở từng nhóm, giải thích giấy đó là gì, dùng khi nào. Cho con cầm, nhìn, hỏi; không cần con nhớ hết.
- Chỉ cho con nơi để bản chụp, bản số (nếu có), và người thân khác cũng biết chỗ cất.
- Trao cho con những giấy tờ cá nhân của con mà bố mẹ giữ hộ bấy lâu: giấy khai sinh bản chính, sổ tiêm chủng, bằng tốt nghiệp. Hướng dẫn con cách cất.
- Giao con một việc giấy tờ nhỏ của nhà, ví dụ theo dõi và trả hoá đơn tiền mạng hằng tháng, hoặc nhắc lịch đóng bảo hiểm xe.
- Kết thúc bằng phần dặn dò về chữ ký (mục dưới), và hẹn năm sau kể thêm.
Nếu con đang ở xa, có thể làm qua cuộc gọi video với phần giới thiệu chung, còn phần chỉ chỗ cất để lần con về nhà.
Giấy tờ cá nhân con tự giữ từ nay
Nhiều bố mẹ giữ hộ giấy tờ của con suốt thời đi học. Năm mười tám tuổi là lúc chuyển dần sang cho con tự giữ, kèm cách cất và cách xử lý khi mất. Những thứ con nên tự quản:
- Thẻ căn cước: mang theo khi cần, không để trong ví cùng toàn bộ thẻ ngân hàng, không đưa cho người lạ giữ hộ. Biết các mốc tuổi phải đổi thẻ theo quy định hiện hành.
- Thẻ bảo hiểm y tế hoặc thông tin bảo hiểm trên ứng dụng: biết cách dùng khi đi khám, nơi đăng ký khám ban đầu.
- Bằng tốt nghiệp, học bạ, chứng chỉ: bản chính cất ở nhà nơi an toàn, con giữ bản sao có chứng thực và bản chụp khi đi nộp hồ sơ.
- Tài khoản ngân hàng đứng tên con: con tự đặt mật khẩu, tự giữ, không chia sẻ cho ai kể cả người yêu.
- Giấy khai sinh bản chính: nhiều nhà vẫn để bố mẹ giữ chung hộp giấy tờ, con biết chỗ và có bản chụp.
Dặn con lập một danh sách giấy tờ của mình kèm nơi cất, để khi mất ví biết ngay cần báo khoá, làm lại những gì. Danh sách này không ghi mật khẩu, chỉ ghi loại giấy và nơi để.
Những chữ ký con không được ký khi chưa hiểu
Giấy vay tiền, giấy nhận nợ, giấy bảo lãnh. Bạn bè, người yêu, đồng nghiệp nhờ "ký giúp" một tờ giấy vay hay bảo lãnh là tình huống nhiều người trẻ gặp. Ký vào là con có thể phải trả thay. Dặn con: không ký giấy nợ cho người khác, dù thân đến đâu, trước khi hỏi bố mẹ hoặc người hiểu luật.
Giấy đứng tên tài sản hộ người khác. Có người nhờ con đứng tên một chiếc xe, một mảnh đất, một công ty "cho tiện". Đứng tên là gánh nghĩa vụ đi kèm, có thể dính đến thuế, nợ, tranh chấp mà con không hề biết. Dặn con từ chối, và nếu là người trong nhà đề nghị, con hỏi rõ lý do và thông tin trước khi đồng ý.
Cho mượn căn cước, mở tài khoản giúp. Kiểu dụ người trẻ mở tài khoản ngân hàng rồi bán lại, hoặc cho mượn căn cước để đăng ký sim, ví điện tử, xuất hiện khá nhiều. Những tài khoản đó có thể bị dùng cho lừa đảo, và người đứng tên phải làm việc với cơ quan chức năng. Đây là điều không được làm.
Hợp đồng vay tiêu dùng, mua trả góp. Mười tám tuổi con có thể bị mời vay qua ứng dụng, mua trả góp điện thoại. Không bàn chuyện nên hay không vay; chỉ dặn con đọc hết hợp đồng, hiểu tổng số tiền phải trả, và nói với bố mẹ trước khi ký lần đầu.
Giấy uỷ quyền, giấy cam kết. Bất kỳ giấy nào có chữ "uỷ quyền", "cam kết", "từ chối nhận", "đồng ý cho" đều cần đọc kỹ. Phần uỷ quyền có trang chuyên riêng; ở đây chỉ cần dặn con dừng lại và hỏi.
Việc giấy tờ con có thể đỡ bố mẹ từ năm mười tám tuổi
Con mười tám tuổi thường quen thao tác trên điện thoại, cổng dịch vụ công và ứng dụng ngân hàng hơn bố mẹ. Đây là lợi thế để con đỡ gia đình nhiều việc: tra thông tin trên cổng dịch vụ công, nộp hồ sơ trực tuyến, đặt lịch làm thủ tục, theo dõi hạn đóng các khoản phí. Nhưng cần nguyên tắc: con giúp thao tác, bố mẹ vẫn là người quyết định và xác nhận cuối cùng với tài khoản của mình.
Không nên để con giữ mật khẩu ngân hàng của bố mẹ hay đăng nhập thay bằng tài khoản của bố mẹ khi bố mẹ không ngồi cạnh. Không phải vì không tin con, mà vì tài khoản ngân hàng gắn với chính chủ, và nếu có sự cố, mọi việc sẽ rối hơn. Nếu bố mẹ cần con quản lý giúp một phần tài chính lâu dài, đó là chuyện uỷ quyền, cần làm đúng thủ tục.
Những việc con có thể nhận hẳn: theo dõi lịch đăng kiểm xe, nhắc gia hạn bảo hiểm, giữ bản chụp giấy tờ của cả nhà ở nơi an toàn, cập nhật sổ tài sản gia đình mỗi năm cùng bố mẹ. Từng việc nhỏ, làm đều, con sẽ quen dần với việc vận hành tài sản của một gia đình.
Nếu gia đình định để con đứng tên một tài sản
Có gia đình chọn để con đứng tên một chiếc xe, một căn hộ khi con vừa đủ tuổi. Không bàn việc nên hay không, chỉ gợi ý những điều cần rõ trước:
- Tài sản đó là tặng cho hẳn con, hay con đứng tên nhưng là của chung gia đình. Hai cách có hệ quả rất khác; nên có giấy tờ thể hiện đúng ý.
- Con hiểu nghĩa vụ đi kèm: thuế, phí, bảo dưỡng, trách nhiệm khi có tai nạn với xe.
- Anh chị em khác trong nhà biết và hiểu lý do, tránh hiểu lầm về sau.
- Không dùng việc để con đứng tên như cách né một nghĩa vụ của người lớn. Cách làm đó có thể khiến con vướng vào rắc rối pháp lý.
- Hỏi luật sư hoặc công chứng viên trước khi làm thủ tục, nhất là với nhà đất. Phần trao tài sản cho con khi còn sống có những trang chuyên về thừa kế và tặng cho bàn kỹ.
Đứng tên tài sản lần đầu là cột mốc lớn với con. Làm chậm, làm rõ thì cột mốc đó trở thành bài học tốt thay vì gánh nặng.
Câu hỏi thường gặp
Con đủ 18 tuổi đã tự ký hợp đồng được chưa?
Theo pháp luật dân sự, người từ đủ mười tám tuổi là người thành niên, tự xác lập và thực hiện giao dịch, trừ trường hợp luật có quy định khác hoặc bị hạn chế năng lực. Với từng loại hợp đồng cụ thể, nên tra quy định hiện hành.
Có nên cho con 18 tuổi biết chỗ để giấy tờ nhà đất?
Nên. Con là người có thể phải đứng ra khi bố mẹ có chuyện bất ngờ. Biết chỗ cất và biết loại giấy nào dùng vào việc gì giúp con xử lý được, dù chưa cần biết mọi chi tiết.
Con bị bạn nhờ ký bảo lãnh khoản vay thì nên làm gì?
Từ chối hoặc ít nhất là chưa ký, nói rõ cần hỏi gia đình. Người bảo lãnh có thể phải trả thay nếu người vay không trả. Nếu đã lỡ ký, nên hỏi luật sư để biết trách nhiệm của mình.
Con cho người khác mượn căn cước mở tài khoản có sao không?
Rất rủi ro và có thể vi phạm pháp luật. Tài khoản đứng tên con có thể bị dùng để nhận tiền lừa đảo, và con là người phải làm việc với cơ quan chức năng. Dặn con tuyệt đối không cho mượn, không bán tài khoản.
Con có nên giữ mật khẩu ngân hàng của bố mẹ để giúp?
Không nên. Con có thể ngồi cạnh hướng dẫn bố mẹ thao tác, nhưng tài khoản nên do chính chủ đăng nhập. Nếu cần con quản lý giúp lâu dài, hãy làm thủ tục uỷ quyền đúng quy định.
Việc giấy tờ nào nên giao cho con đầu tiên?
Những việc nhỏ, đều đặn, ít rủi ro: trả hoá đơn tiền mạng, nhắc lịch gia hạn bảo hiểm xe, giữ bản chụp giấy tờ cả nhà. Khi con làm tốt, giao thêm dần.