Con đã đi làm và có thu nhập ổn định thì góp tiền về nhà là việc nên bàn, nhưng mức góp, cách góp và góp vào việc gì cần cả nhà ngồi lại thống nhất, tuỳ con sống chung hay ở xa, thu nhập đủ sống chưa và gia đình đang cần gì. Không có con số chuẩn; có cách bàn sao cho rõ ràng và không ai thấy bị ép hay bị lợi dụng.
Ở nhiều gia đình Việt, chuyện con đi làm "đưa lương cho mẹ" là nếp quen, có nhà coi là bổn phận, có nhà coi là tuỳ tâm. Khi không ai nói ra, hiểu lầm tích dần: bố mẹ buồn vì con không góp, con ấm ức vì góp rồi mà chẳng biết tiền đi đâu, anh chị em so bì nhau. Bài này gợi ý cách mở cuộc nói chuyện và khung thoả thuận để mỗi người biết phần của mình.
Góp tiền về nhà: bổn phận, tình cảm hay chia chi phí
Mỗi gia đình hiểu việc con góp tiền theo một cách. Có nhà coi đó là chia sẻ chi phí: con ở nhà, ăn cơm nhà, dùng điện nước, nên góp một phần như người lớn trong nhà. Có nhà coi là báo hiếu: con đã đi làm, gửi bố mẹ một khoản để bố mẹ yên lòng, tiêu gì tuỳ bố mẹ. Có nhà lại chọn không nhận gì, muốn con để dành cho tương lai của con.
Không cách nào sai, nhưng mỗi cách dẫn tới những kỳ vọng khác nhau. Nếu coi là chia chi phí, con có quyền biết khoản đó dùng vào việc gì. Nếu coi là biếu bố mẹ, con không nên hỏi bố mẹ tiêu ra sao. Rắc rối nảy sinh khi bố mẹ nghĩ một kiểu, con nghĩ một kiểu, và không ai nói ra.
Vì vậy việc đầu tiên là gọi đúng tên: khoản con đưa là phần góp chi phí sinh hoạt, là quà biếu bố mẹ, hay là đóng vào một quỹ chung của gia đình cho một việc cụ thể, như sửa nhà hay chữa bệnh cho ông bà. Có thể là cả ba, nhưng tách riêng từng phần.
Mấy tình huống thường gặp và cách góp hợp lý
Bảng dưới gợi ý cách nghĩ theo hoàn cảnh, không phải quy định. Các mức đều là ví dụ giả định, tính theo phần trăm thu nhập để dễ áp vào nhà mình.
| Hoàn cảnh | Cách góp hay chọn | Điều nên nói rõ |
|---|---|---|
| Con ở chung, thu nhập mới đủ sống | Góp một khoản nhỏ cố định, hoặc góp bằng việc: đi chợ, trả tiền mạng | Mức góp tăng khi thu nhập tăng; con vẫn được để dành |
| Con ở chung, thu nhập ổn định | Góp phần chi phí sinh hoạt, ví dụ giả định 10–20% thu nhập | Khoản này vào chi tiêu chung; con có biết nhà chi những gì |
| Con ở xa, tự trả tiền thuê nhà | Gửi biếu bố mẹ dịp lễ Tết hoặc hằng tháng tuỳ sức | Bố mẹ không trông vào khoản này cho chi tiêu thiết yếu |
| Gia đình đang khó khăn hoặc có người ốm | Góp vào quỹ chung có mục đích rõ | Ai góp bao nhiêu, ai giữ sổ, khi nào xem lại |
| Con đang trả nợ học phí hoặc tiết kiệm cho việc lớn | Tạm góp ít hoặc góp bằng công sức | Nói rõ thời hạn, sau đó điều chỉnh |
Con số cụ thể tuỳ thu nhập và chi phí sinh hoạt từng nơi. Một con sống ở Thành phố Hồ Chí Minh tự trả tiền thuê phòng sẽ có khả năng góp khác hẳn một con ở chung với bố mẹ ở một thị trấn nhỏ.
Tháng lương đầu tiên: một dịp đáng làm cho trọn
Ở nhiều gia đình, tháng lương đầu tiên của con là dịp đặc biệt. Có con mua tặng bố mẹ một món quà nhỏ, có con mời cả nhà một bữa cơm ở ngoài, có con đưa nguyên phong bì lương cho mẹ rồi mẹ trả lại gần hết. Hình thức nào cũng được; điều đáng giữ là con có một khoảnh khắc nói lời cảm ơn với gia đình đã nuôi mình đến ngày tự kiếm được tiền.
Bố mẹ cũng có thể dùng dịp này để mở lời bàn chuyện góp tiền, nhẹ nhàng và không vội. Một câu như "giờ con đã đi làm, mình bàn xem con góp vào nhà thế nào cho hợp sức con" thường dễ nghe hơn nhiều so với chờ đến lúc nhà thiếu tiền mới nhắc. Con cũng biết được rằng từ nay mình là một người lớn đóng góp trong nhà, không còn chỉ là người được lo.
Đừng biến tháng lương đầu thành áp lực phải gửi về thật nhiều. Con mới đi làm thường còn nhiều khoản phải lo: quần áo đi làm, xe cộ, tiền thuê phòng nếu ở xa. Một món quà nhỏ đúng lúc có giá trị hơn một khoản lớn khiến con chật vật cả tháng sau.
Mở cuộc nói chuyện thế nào cho tự nhiên
Cuộc nói chuyện nên diễn ra trong vài tháng đầu con đi làm, khi chưa thành thói quen nào. Ai mở lời cũng được, bố mẹ hay con.
- Chọn lúc thoải mái, như sau bữa cơm cuối tuần, không chọn lúc vừa cãi nhau hay lúc nhà đang thiếu tiền gấp.
- Người mở lời nói ý mình trước: bố mẹ muốn con góp vì sao, hoặc con muốn góp và muốn biết góp vào đâu.
- Con nói thật thu nhập và chi phí cơ bản của mình ở mức con thấy thoải mái chia sẻ. Bố mẹ không ép con khai từng đồng.
- Thống nhất ba điểm: khoản góp là gì (chi phí, biếu, quỹ chung), mức góp và hình thức (tiền mặt, chuyển khoản, trả thay một hoá đơn).
- Hẹn ngày xem lại, ví dụ sau sáu tháng hoặc khi con đổi việc, tăng lương.
Nếu có nhiều con cùng đi làm, nên bàn chung một lần để các con nghe cùng một nguyên tắc. Mức góp có thể khác nhau theo thu nhập, nhưng nguyên tắc phải giống nhau để không ai thấy bất công.
Góp bằng công sức cũng là góp
Trả thay một hoá đơn. Con nhận trả tiền mạng internet, tiền nước hằng tháng. Khoản này rõ ràng, con thấy mình có trách nhiệm cụ thể, bố mẹ đỡ một việc phải nhớ.
Đi chợ, nấu ăn vài bữa. Con mới đi làm, lương chưa cao, có thể góp bằng việc lo bữa tối cuối tuần, tự bỏ tiền đi chợ. Vừa góp tiền vừa góp công.
Lo một việc lớn của nhà. Con giỏi máy móc thì lo sửa chữa điện nước, con làm văn phòng thì lo giấy tờ, kê khai giúp bố mẹ. Những việc này nếu thuê người cũng tốn tiền.
Chăm ông bà, em nhỏ. Đưa ông bà đi khám, kèm em học, đón em đi học. Đây là phần góp nhiều gia đình rất cần mà khó quy ra tiền.
Giữ sổ thu chi chung. Con trẻ thường quen công cụ ghi chép hơn bố mẹ. Nhận giữ sổ thu chi của gia đình, báo cáo hằng tháng, là cách góp giúp cả nhà minh bạch hơn.
Khi bố mẹ giữ tiền con góp: minh bạch đến đâu
Một số bố mẹ nhận tiền con góp nhưng không tiêu, mà để dành lại cho con, sau này đưa lại khi con cưới vợ, lấy chồng hay mua nhà. Đó là cách làm đầy tình thương, nhưng nên nói cho con biết, và nên ghi sổ riêng. Nếu không, con không biết tiền mình đang ở đâu, và khi bố mẹ già yếu hay có chuyện, khoản đó dễ lẫn vào tài sản chung, gây khó xử giữa các anh chị em.
Với khoản con góp vào chi phí sinh hoạt, bố mẹ không cần báo cáo từng đồng, nhưng nên cho con biết đại khái nhà chi những gì mỗi tháng. Con thấy được bức tranh sẽ dễ thông cảm khi bố mẹ đề nghị tăng mức góp, và cũng hiểu hơn về việc vận hành một gia đình, điều con sẽ cần khi lập gia đình riêng.
Với quỹ chung cho một việc cụ thể, như sửa nhà hay chữa bệnh, cần sổ ghi rõ ai góp bao nhiêu, đã chi những gì. Danh mục anh chị em góp tiền trên trang có bài về cách ghi sổ quỹ chung chi tiết hơn.
Những chuyện dễ gây mất lòng và cách tránh
Tiền bạc trong nhà dễ làm tổn thương nhau hơn tiền bạc với người ngoài. Vài điều nên tránh:
- So sánh con với con nhà khác: "con bà hàng xóm tháng nào cũng gửi về chục triệu". Mỗi người một thu nhập, một hoàn cảnh.
- So sánh giữa các con về mức góp, nhất là trước mặt nhau. Mức góp khác nhau theo thu nhập là bình thường.
- Dùng tiền con góp như điều kiện để can thiệp chuyện riêng của con, như chọn người yêu hay chọn việc.
- Con góp rồi nhắc đi nhắc lại, kể công. Đã thống nhất góp thì góp nhẹ nhàng.
- Đột ngột đổi mức góp mà không bàn trước, từ cả hai phía.
Nếu cuộc bàn chuyện tiền trong nhà căng thẳng, dừng lại, hẹn hôm khác, có thể nhờ một người thân mà cả hai bên tin cậy ngồi cùng. Chuyện tiền góp không đáng để đổi lấy không khí nặng nề trong nhà.
Khi con muốn ra ở riêng hoặc lập gia đình
Thoả thuận góp tiền không phải mãi mãi. Khi con chuyển ra ở riêng, chi phí của con tăng, khoản góp chi phí sinh hoạt không còn lý do. Lúc này nhiều gia đình chuyển sang hình thức biếu bố mẹ dịp lễ Tết hoặc khi bố mẹ cần. Nói rõ sự thay đổi đó, đừng để bố mẹ âm thầm chờ khoản cũ.
Khi con lập gia đình, khoản góp về nhà bố mẹ trở thành chuyện của cả hai vợ chồng con. Cần bàn với người bạn đời, tránh trường hợp một bên âm thầm gửi tiền về nhà mình mà bên kia không biết, vì đó là mầm mâu thuẫn quen thuộc trong nhiều gia đình trẻ. Phần này danh mục vợ chồng và tài sản trên trang có bài riêng.
Nếu bố mẹ đã giữ hộ một khoản con góp trong nhiều năm, đây là lúc trao lại hoặc nói rõ khoản đó sẽ dùng vào việc gì. Một cuốn sổ ghi từ đầu sẽ giúp lúc này nhẹ nhàng hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Con mới đi làm có bắt buộc phải góp tiền về nhà không?
Không có quy định bắt buộc. Đó là thoả thuận trong gia đình, tuỳ hoàn cảnh và cách nghĩ mỗi nhà. Con ở chung và có thu nhập ổn định thì góp một phần chi phí sinh hoạt là hợp lý, nhưng mức góp nên bàn với nhau.
Góp bao nhiêu phần trăm lương là hợp lý?
Không có con số chuẩn. Nhiều gia đình chọn một khoản cố định hoặc một tỷ lệ nhỏ, ví dụ giả định một đến hai phần mười thu nhập khi con ở chung, rồi điều chỉnh khi thu nhập thay đổi. Con vẫn cần giữ phần để dành cho mình.
Con ở xa tự thuê nhà có cần gửi tiền về không?
Tuỳ khả năng của con và nhu cầu của gia đình. Nhiều con chọn gửi biếu dịp lễ Tết hoặc khi bố mẹ cần, không cố định hằng tháng. Điều quan trọng là bố mẹ biết khoản đó có hay không để không trông chờ.
Bố mẹ nhận tiền con góp có nên để dành lại cho con?
Đó là cách làm nhiều bố mẹ chọn. Nếu để dành, nên nói với con và ghi sổ riêng, để khoản đó không lẫn vào tài sản chung và con biết tiền của mình đang ở đâu.
Anh chị em góp không đều thì xử lý thế nào?
Mức góp khác nhau theo thu nhập là bình thường. Nên bàn chung một nguyên tắc cho tất cả các con, tránh so sánh trước mặt nhau. Nếu có quỹ chung cho việc lớn, ghi sổ minh bạch ai góp bao nhiêu.
Con không muốn góp tiền mà muốn góp bằng việc nhà được không?
Được, nếu cả nhà đồng ý. Trả thay một hoá đơn, lo bữa ăn, chăm ông bà, kèm em học đều là cách góp. Quan trọng là nói rõ phần việc con nhận và làm đều đặn.