SanNghiep.comSản Nghiệp
Gói thông tin khẩn cho người thân

Hộ kinh doanh gia đình một người nắm sổ: gói thông tin để việc buôn bán không đứng

Cửa hàng gia đình chỉ một người biết mối hàng, sổ nợ, lịch nộp thuế: ghi lại những gì để người nhà giữ việc buôn bán khi người đó ốm hay đi vắng.

Grocery shop in a residential alley in Bien Hoa at dusk, a teenage girl and her mother counting goods on wooden shelves, mother seen from behind, warm bulb light

Ở rất nhiều cửa hàng gia đình, từ tiệm tạp hoá, quán ăn đến xưởng may nhỏ, chỉ một người biết lấy hàng ở đâu, khách nào đang nợ, hàng nào sắp hết, kỳ nộp thuế là khi nào. Người đó ốm một tuần là cửa hàng đóng cửa, không phải vì không có ai trông mà vì không ai biết phải làm gì. Đóng lâu thì khách chuyển sang chỗ khác, nhà cung cấp tưởng mình bỏ mối, khoản nợ khách chẳng ai nhắc.

Bài này giúp chủ hộ kinh doanh ghi lại phần “việc buôn bán” trong gói thông tin khẩn của gia đình: mối hàng, khách quen, sổ nợ hai chiều, tiền và tài khoản kinh doanh, nghĩa vụ với nhà nước, và một bản hướng dẫn ngắn cho người trông thay. Bài không bàn chuyện chuyển nhượng, sang tên hay thừa kế cửa hàng; những việc đó cần tìm hiểu riêng và hỏi luật sư.

Vì sao cửa hàng gia đình dễ đứng hình nhất

Doanh nghiệp lớn có kế toán, có quy trình, có người thay thế. Cửa hàng gia đình thì vận hành bằng trí nhớ và quan hệ của chủ. Mối hàng tốt là người quen nhiều năm, giá lấy là giá thoả thuận miệng, khách ghi nợ là khách chủ tin. Tất cả những thứ này không có trong giấy tờ nào, và người nhà dù ngày nào cũng ra đứng quầy vẫn có thể không biết.

Thêm nữa, tiền kinh doanh và tiền gia đình thường lẫn vào nhau. Tiền bán hàng chuyển vào tài khoản cá nhân của chủ, tiền nhập hàng trả từ cùng tài khoản đó. Khi chủ nằm viện, người nhà không biết trong tài khoản bao nhiêu là tiền vốn phải giữ để nhập hàng, bao nhiêu là tiền nhà có thể dùng.

Cuối cùng là áp lực thời gian. Hàng tươi sống, đơn hàng có hẹn ngày giao, kỳ nộp thuế có hạn, tiền thuê mặt bằng đến kỳ. Một gia đình bình thường có thể chờ vài tuần để sắp xếp lại việc nhà, nhưng một cửa hàng chờ vài tuần là mất khách. Vì vậy phần kinh doanh nên được ghi chép kỹ hơn những phần khác.

Năm nhóm thông tin của việc buôn bán

Bảng dưới là khung để bạn điền theo cửa hàng mình. Ví dụ giả định là một tiệm tạp hoá ở Đồng Nai, vợ chồng cùng bán nhưng chỉ chồng lo nhập hàng và sổ sách.

NhómGhi những gìVí dụ
Mối hàngTên nhà cung cấp, mặt hàng, cách đặt, ngày giao thường lệ, cách trả tiền, người liên hệĐại lý nước ngọt giao thứ ba hằng tuần, trả khi nhận hàng; đại lý gạo đặt qua điện thoại, trả cuối tháng
Khách và đơn hàngKhách sỉ, khách đặt định kỳ, đơn hàng đang dở, hẹn giaoQuán cà phê đầu ngõ lấy đá và sữa mỗi sáng, thanh toán cuối tuần
Sổ nợ hai chiềuKhách nợ cửa hàng, cửa hàng nợ nhà cung cấp, sổ để đâu, ai đọc đượcSổ nợ khách trong ngăn kéo quầy; nợ đại lý gạo ghi trên hoá đơn kẹp trong bìa đỏ
Tiền và tài khoảnTài khoản nhận tiền bán hàng, tiền mặt ở quầy, vốn tối thiểu để nhập hàngGiữ khoảng một tuần tiền nhập hàng trong tài khoản, không rút cho việc nhà
Nghĩa vụ và giấy tờGiấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, kỳ khai và nộp thuế, hợp đồng thuê mặt bằng, giấy tờ an toàn thực phẩm nếu cóKỳ khai thuế theo hướng dẫn của cơ quan thuế quản lý; hợp đồng thuê mặt bằng hết hạn tháng 6

Cột ví dụ chỉ để minh hoạ cách ghi. Về nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh, quy định có thay đổi theo thời gian; nên ghi theo thông báo, hướng dẫn mà cơ quan thuế quản lý đã gửi cho cửa hàng, và dặn người nhà hỏi lại cơ quan thuế hoặc người làm sổ sách khi đến kỳ.

Tách tiền kinh doanh và tiền nhà: bước nhỏ, lợi lớn

Một tài khoản riêng cho cửa hàng. Nếu được, dùng một tài khoản chỉ để nhận tiền bán hàng và trả tiền nhập hàng. Người nhà nhìn số dư là biết vốn đang có bao nhiêu, không lẫn với tiền chợ, tiền học của con.

Mức vốn tối thiểu. Ghi một con số: cửa hàng cần giữ ít nhất bao nhiêu để nhập hàng một tuần hay hai tuần. Đây là tiền không được rút cho việc nhà, kể cả lúc gia đình đang cần. Rút vốn để lo việc khác là cách nhanh nhất làm cửa hàng đứng.

Người thứ hai có quyền xem. Người bạn đời hoặc người con lớn nên được xem sao kê tài khoản kinh doanh, ít nhất mỗi tháng một lần cùng chủ. Xem thường xuyên thì khi cần mới hiểu.

Ghi tiền mặt cuối ngày. Một dòng mỗi tối: tiền mặt ở quầy bao nhiêu, đã nộp vào tài khoản bao nhiêu. Thói quen này giúp người trông thay biết được mức bình thường của cửa hàng.

Không trộn tài sản để né nghĩa vụ. Việc tách tiền là để quản lý rõ ràng, không phải để chuyển tài sản sang tên người khác nhằm tránh nợ hay tránh thuế. Những cách làm như vậy có thể trái luật và gây rắc rối lớn hơn cho chính gia đình.

Viết bản hướng dẫn cho người trông thay

Ngoài các bảng kê, cửa hàng nên có một bản hướng dẫn ngắn, viết như dặn một người chưa từng trông tiệm. Đây là gợi ý các bước nên có.

  1. Giờ mở và đóng cửa, việc phải làm khi mở: bật điện, kiểm hàng tươi, mở két tiền lẻ.
  2. Những mặt hàng bán chạy, giá bán lẻ để ở đâu hoặc dán ở đâu, mặt hàng nào không được giảm giá.
  3. Cách nhận đặt hàng của khách quen, ai được ghi nợ, hạn mức nợ, ai không được ghi nợ nữa.
  4. Khi hàng sắp hết thì gọi mối nào, đặt bao nhiêu, nhận hàng thì kiểm gì trước khi ký.
  5. Cuối ngày: đếm tiền, ghi sổ, nộp tiền vào tài khoản hay cất ở đâu, khoá cửa.
  6. Những việc không tự quyết: nhận mối hàng mới, thay đổi giá lấy, cho khách nợ lớn, ký hợp đồng mới — để chờ chủ hoặc bàn với người thân.
  7. Khi có người đến xưng là cán bộ kiểm tra, mối hàng mới hay người đòi nợ thay: lịch sự hỏi giấy tờ, ghi tên, không đưa tiền, gọi người đầu mối.

Bản hướng dẫn này nên được chính người trông thay đọc thử và đứng bán thử một hai buổi khi chủ còn ở đó. Có những chỗ chủ thấy hiển nhiên nhưng người khác không biết, chỉ đứng thử mới phát hiện.

Báo với mối hàng và khách khi chủ vắng

Khi chủ cửa hàng ốm hay vắng lâu, việc quan trọng nhất trong tuần đầu là báo cho mối hàng và khách quen. Không cần kể chi tiết bệnh tình, chỉ cần nói ngắn: chủ đang vắng, từ nay liên hệ người nào, cửa hàng vẫn bán hay tạm nghỉ đến khi nào. Người buôn bán lâu năm thường thông cảm và sẵn lòng giữ mối nếu được báo sớm.

Với nhà cung cấp đang có công nợ, nên báo luôn tình hình thanh toán: kỳ này vẫn trả đúng hạn hay xin lùi vài ngày. Im lặng rồi trễ hạn mới làm mất lòng tin; báo trước thì đa số chấp nhận.

Với khách đang nợ cửa hàng, không cần đòi ngay. Chỉ cần cho khách biết từ nay trả tiền cho ai, chuyển vào tài khoản nào. Ghi rõ mỗi lần nhận tiền vào sổ, có chữ ký hoặc tin nhắn xác nhận, vì người nhận thay sau này sẽ phải giải thích với chủ.

Một mẹo nhỏ là soạn sẵn một tin nhắn mẫu trong bản hướng dẫn, để người trông thay chỉ cần gửi đi. Ví dụ: “Chào anh, chị Lan nhà tiệm tạp hoá đầu ngõ đây. Anh Hùng đang nghỉ ít hôm, tiệm vẫn bán bình thường, việc đặt hàng anh liên hệ chị nhé.”

Khi người nắm sổ là cha mẹ cao tuổi

Một tình huống rất hay gặp: cha mẹ đã ngoài sáu mươi vẫn giữ tiệm tạp hoá, sạp chợ hay quán nước, con cái đi làm nơi khác hoặc làm nghề khác. Cha mẹ biết từng khách, từng mối, còn con thì chỉ biết tiệm “vẫn bán”. Khi cha hay mẹ ốm, con về phải vừa lo người bệnh vừa đứng quầy mà không biết giá, không biết ai nợ ai.

Trường hợp này, con nên chủ động đề nghị ghi chép cùng cha mẹ, nhưng cách mở lời rất quan trọng. Câu “bố mẹ ghi lại để con biết đường mà lo” dễ khiến cha mẹ nghĩ con đang muốn quản tiệm hay tính chuyện sau này. Câu nhẹ hơn là “lỡ hôm nào bố mẹ mệt, con về trông giúp được mà không phải gọi hỏi suốt”. Mục tiêu là để con giúp được, không phải để con nắm quyền.

Cách làm thực tế là con về đứng bán cùng cha mẹ vài buổi, tự ghi lại những gì quan sát được: khách nào lấy gì, mối nào giao ngày nào, cha mẹ ghi nợ ở đâu. Sau đó con đánh máy lại, đọc cho cha mẹ nghe để sửa. Cha mẹ không phải ngồi viết, chỉ cần xác nhận, nên dễ đồng ý hơn.

Tiệm của cha mẹ là tài sản và công việc của cha mẹ. Những quyết định như đóng tiệm, sang tiệm, đổi mối hàng vẫn thuộc về cha mẹ khi họ còn tự quyết được. Anh chị em có ý kiến khác nhau về chuyện này nên ngồi lại bàn chung với cha mẹ, tránh để một người tự quyết thay cả nhà.

Giữ cho phần kinh doanh luôn cập nhật

Mối hàng đổi, khách đổi, giá đổi, nên phần kinh doanh trong gói thông tin khẩn cần cập nhật thường xuyên hơn phần khác. Cách thực tế là gắn với một việc đã có sẵn: mỗi lần chốt sổ cuối tháng hoặc cuối quý, đọc lại bảng mối hàng và khách, sửa những dòng đã đổi.

Mỗi khi ký một hợp đồng mới như thuê thêm kho, nhận làm đại lý, vay vốn ngân hàng cho cửa hàng, ghi ngay vào gói trong tuần đó. Những khoản này thường có nghĩa vụ định kỳ mà người nhà cần biết.

Một cách kiểm tra đơn giản là cho người thân trông cửa hàng một ngày trong khi chủ vẫn ở nhà nhưng không can thiệp. Cuối ngày, hỏi họ đã phải gọi điện hỏi bao nhiêu lần, hỏi những gì. Mỗi câu hỏi là một chỗ còn thiếu trong gói thông tin. Làm vậy mỗi năm một lần, cửa hàng sẽ ngày càng ít phụ thuộc vào một người.

Câu hỏi thường gặp

Cửa hàng nhỏ có cần làm gói thông tin riêng cho phần kinh doanh không?

Nên có, dù chỉ vài trang. Phần kinh doanh là phần người nhà khó tự tìm hiểu nhất và chịu áp lực thời gian nhiều nhất. Có thể đặt chung trong gói thông tin khẩn của gia đình, chia thành một mục riêng để dễ tìm.

Người nhà có được tự nộp thuế thay chủ hộ kinh doanh không?

Việc nộp tiền thuế thường làm được qua nhiều kênh, nhưng khai thuế, ký giấy tờ thay chủ hộ có thể cần uỷ quyền hoặc tuân theo thủ tục riêng. Nên hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc người làm sổ sách cho cửa hàng để biết cách làm đúng.

Có nên cho người trông thay quyền ghi nợ khách không?

Có thể cho trong hạn mức nhỏ với khách quen đã ghi trong danh sách. Khoản lớn hoặc khách mới thì nên chờ chủ hoặc bàn với người thân. Ghi rõ quy tắc này trong bản hướng dẫn để người trông thay không bị khó xử khi khách nài.

Nếu chủ vắng lâu, có nên tạm đóng cửa hàng không?

Tuỳ khả năng của người ở nhà và loại hàng. Hàng tươi sống khó duy trì nếu không có người quen việc; hàng khô có thể bán cầm chừng. Nếu đóng, báo trước cho mối hàng và khách, xử lý hàng sắp hết hạn, và giữ liên lạc để mở lại thuận lợi.

Sổ nợ khách nên giữ bản giấy hay bản số?

Bản nào chủ quen dùng thì giữ bản đó, miễn người nhà biết chỗ để và đọc hiểu được. Nếu dùng ứng dụng ghi nợ trên điện thoại, nên định kỳ xuất ra hoặc chụp lại danh sách, vì người nhà thường không vào được điện thoại của chủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138