Khi người nắm tiền bạc trong nhà đột ngột nằm viện, việc cấp bách nhất là chăm người bệnh, nhưng việc thứ hai, ngay sau đó, là giữ cho guồng chi tiêu của gia đình không bị đứt. Học phí của con vẫn đến hạn, khoản trả góp vẫn trích, người thuê phòng vẫn hỏi chuyển tiền cho ai, trong khi người biết rõ những việc này đang nằm trên giường bệnh.
Bài này dành cho người ở nhà, thường là người bạn đời hoặc người con lớn, chưa từng quản lý tiền của gia đình. Bài sắp xếp việc theo thứ tự: tuần đầu giữ cho nhà chạy được, tháng đầu xử lý nguồn thu và quyền lợi bảo hiểm, và những việc chưa nên làm vội. Nếu nhà bạn đã có gói thông tin khẩn, mọi bước đều nhẹ hơn nhiều.
Tuần đầu: không cần biết hết, chỉ cần biết đủ
Trong tuần đầu, người ở nhà không cần hiểu toàn bộ tài chính của gia đình. Chỉ cần trả lời được ba câu: nhà đang có bao nhiêu tiền dùng được ngay, khoản nào sắp đến hạn trong ba mươi ngày, và có ai sẵn sàng giúp nếu thiếu. Ba câu này đủ để giữ nhà chạy trong lúc chờ người bệnh ổn định hơn.
Tiền dùng được ngay gồm tiền mặt trong nhà và số dư trong những tài khoản mà người ở nhà có quyền sử dụng: tài khoản đứng tên chính mình, thẻ phụ được cấp, tài khoản chung nếu có. Tài khoản đứng tên riêng người bệnh thì người khác không tự rút được nếu không có uỷ quyền hợp lệ; đây là quy định bảo vệ chủ tài khoản, không nên tìm cách lách bằng việc dùng mật khẩu của họ.
Khoản sắp đến hạn có thể tìm trong gói thông tin khẩn, trong ứng dụng ngân hàng của chính người ở nhà, trong thư từ, hoá đơn gửi về nhà, và trong lịch sử chuyển khoản tháng trước nếu người bệnh từng chuyển từ tài khoản chung. Ghi tất cả ra một tờ giấy, xếp theo ngày.
Nếu thấy thiếu tiền, nói sớm với người thân trong gia đình hơn là đi vay bên ngoài. Anh chị em, bố mẹ hai bên thường sẵn lòng giúp tạm vài tháng. Ghi rõ khoản nhận giúp vào sổ, như mọi khoản vay mượn khác, để sau này cả nhà không phải nhớ lại.
Khoản nào ưu tiên, khoản nào có thể lùi
Không phải khoản nào cũng gấp như nhau. Bảng dưới gợi ý thứ tự ưu tiên cho một gia đình bình thường; hoàn cảnh mỗi nhà khác nên tự điều chỉnh.
| Mức ưu tiên | Khoản | Lý do |
|---|---|---|
| Giữ bằng mọi giá | Viện phí, thuốc; ăn uống sinh hoạt; điện nước | Liên quan trực tiếp đến sức khoẻ và cuộc sống hằng ngày |
| Giữ, nếu khó thì liên hệ sớm | Trả góp khoản vay có tài sản bảo đảm như nhà, xe; tiền thuê nhà nếu đang ở thuê | Chậm trả có thể kéo theo phí phạt, ảnh hưởng lịch sử tín dụng hoặc mất chỗ ở |
| Có thể bàn lại | Học thêm của con, các gói dịch vụ không thiết yếu, khoản góp định kỳ tự nguyện | Tạm dừng được mà không gây hậu quả lâu dài |
| Để sau | Mua sắm lớn, sửa nhà, khoản đầu tư hay góp vốn mới | Không cần quyết trong lúc đang có biến cố |
Khoản vay ngân hàng là chỗ nhiều gia đình lo nhất. Thay vì chờ đến khi chậm trả, nên chủ động liên hệ chi nhánh qua kênh chính thức, trình bày hoàn cảnh và hỏi các phương án đang áp dụng. Mỗi ngân hàng có chính sách riêng và có thể thay đổi, người ở nhà không nên đoán trước rồi tự lo một mình.
Nguồn thu bị gián đoạn: những gì cần hỏi
Lương khi nghỉ ốm. Liên hệ bộ phận nhân sự nơi người bệnh làm việc để hỏi về chế độ nghỉ ốm, giấy tờ cần nộp và thời điểm nộp. Chế độ cụ thể phụ thuộc hợp đồng lao động và quy định bảo hiểm xã hội hiện hành; giữ lại giấy ra viện, giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội do cơ sở y tế cấp.
Thu nhập từ kinh doanh. Nếu người bệnh có cửa hàng hay nhận việc tự do, quyết định nhanh: tạm đóng, nhờ người trông, hay chỉ hoàn thành các đơn đã nhận. Báo khách và nhà cung cấp sớm để giữ uy tín.
Tiền cho thuê nhà, phòng. Báo người thuê từ nay liên hệ ai, chuyển tiền vào tài khoản nào. Nếu tài khoản nhận tiền đứng tên người bệnh, có thể giữ nguyên vì tiền vào tài khoản không cần uỷ quyền; chỉ việc rút ra mới cần.
Khoản người khác đang nợ. Không cần đòi trong lúc này, nhưng nếu đến hạn, có thể nhắn nhẹ cho người vay biết hoàn cảnh và hẹn thời gian.
Hỏi quyền lợi bảo hiểm cho đúng cách
Nhiều gia đình có bảo hiểm mà không nhận được quyền lợi vì không biết hoặc nộp hồ sơ muộn. Các bước dưới đây áp dụng cho cả bảo hiểm y tế và bảo hiểm sức khoẻ, nhân thọ tự nguyện ở mức nguyên lý.
- Tìm thẻ bảo hiểm y tế của người bệnh, xuất trình cho bệnh viện ngay từ đầu để được hưởng đúng quyền lợi.
- Tìm hợp đồng bảo hiểm sức khoẻ, nhân thọ, bảo hiểm khoản vay nếu có. Gói thông tin khẩn thường ghi chỗ để; nếu không có, hỏi đại lý hoặc gọi tổng đài chính thức của công ty bảo hiểm.
- Hỏi công ty bảo hiểm về thời hạn báo sự kiện và danh sách giấy tờ cần nộp. Nhiều hợp đồng có thời hạn báo, quá hạn có thể ảnh hưởng quyền lợi.
- Xin bệnh viện các giấy tờ cần thiết ngay trong lúc điều trị: hoá đơn, bảng kê chi phí, giấy ra viện, kết quả xét nghiệm. Xin sau khi ra viện lâu thường mất công hơn.
- Chụp lại toàn bộ hồ sơ trước khi nộp, ghi ngày nộp, tên người nhận.
- Theo dõi kết quả, nếu bị từ chối thì đề nghị công ty trả lời bằng văn bản nêu rõ lý do, đối chiếu với điều khoản hợp đồng.
Đọc điều khoản bảo hiểm ở mức nguyên lý để biết loại chi phí nào được trả, có thời gian chờ không, có điều khoản loại trừ nào liên quan không. Nếu có tranh chấp với công ty bảo hiểm, nên hỏi luật sư, ví dụ qua AI Cố Vấn (aicovan.com).
Ghi sổ chi tiêu trong thời gian điều trị
Từ ngày đầu tiên người thân nhập viện, nên có một cuốn sổ hoặc một bảng tính riêng cho mọi khoản chi liên quan: viện phí, thuốc mua ngoài, tiền xe đi lại, tiền ăn của người nuôi bệnh, tiền thuê người chăm. Mỗi dòng ghi ngày, nội dung, số tiền, ai trả, có hoá đơn không. Việc này mất năm phút mỗi tối nhưng có ba công dụng.
Công dụng thứ nhất là làm hồ sơ bảo hiểm. Nhiều khoản được chi trả theo hoá đơn, mất hoá đơn là mất quyền lợi. Sổ chi tiêu giúp đối chiếu xem đã có đủ chứng từ cho từng khoản chưa, khoản nào cần xin lại.
Công dụng thứ hai là minh bạch giữa những người cùng đóng góp. Khi anh chị em, bố mẹ hai bên cùng góp tiền lo cho người bệnh, ai cũng muốn biết tiền đã chi vào đâu, dù không ai nói ra. Một cuốn sổ rõ ràng, chụp gửi định kỳ cho những người đã góp, tránh được những câu hỏi khó chịu sau này.
Công dụng thứ ba là giúp gia đình nhìn ra thực tế chi tiêu. Sau hai tuần, bạn sẽ biết mỗi ngày điều trị tốn khoảng bao nhiêu, từ đó tính được số tiền cần chuẩn bị cho phần còn lại, thay vì lo mơ hồ.
Những việc chưa nên làm vội
Trong lúc rối, gia đình dễ ra những quyết định phải hối tiếc. Danh sách dưới đây là những việc nên chờ đến khi tình hình rõ hơn, hoặc ít nhất là bàn kỹ với người thân.
- Bán nhà, bán xe, bán vàng để lo viện phí khi chưa tính hết các nguồn khác như bảo hiểm, người thân giúp, khoản tiết kiệm có thể rút.
- Vay nóng từ người lạ, vay qua ứng dụng không rõ nguồn gốc, hay vay với lãi cao mà chưa đọc kỹ điều kiện.
- Ký giấy tờ thay người bệnh khi không có uỷ quyền hợp lệ. Ký thay có thể làm giấy tờ vô giá trị và gây rắc rối pháp lý.
- Dùng mật khẩu, mã OTP của người bệnh để tự chuyển tiền từ tài khoản của họ. Ngoài rủi ro pháp lý, việc này còn khiến người thân khó chứng minh minh bạch về sau.
- Chuyển tiền theo yêu cầu qua điện thoại của người tự xưng là bác sĩ, bệnh viện, công an hay ngân hàng. Kẻ gian hay nhắm vào gia đình đang có người nằm viện; gặp yêu cầu như vậy thì gác máy, tự gọi lại số chính thức.
- Quyết định thay người bệnh những việc lớn về tài sản, như rút sổ tiết kiệm có kỳ hạn trước hạn, huỷ hợp đồng bảo hiểm.
Nếu người bệnh phải điều trị dài ngày và không tự quyết định được, gia đình nên tìm hiểu các thủ tục phù hợp như uỷ quyền trong lúc người bệnh còn minh mẫn; nội dung này có ở các trang chuyên như uynhiem.com.
Sau biến cố: biến kinh nghiệm thành gói thông tin khẩn
Khi người bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm, gia đình thường muốn quên đi những tuần vất vả. Nhưng đây là thời điểm tốt nhất để ngồi lại cùng nhau, vì mọi người vừa trải qua và biết rõ chỗ nào thiếu thông tin, chỗ nào phải hỏi vòng vèo, chỗ nào suýt bị lừa.
Ghi lại những gì đã học được: khoản nào người ở nhà không biết, giấy tờ nào tìm mãi không ra, ai đã giúp nhiều nhất, ai nên là người đầu mối lần sau. Từ đó lập hoặc sửa gói thông tin khẩn của gia đình, để nếu có lần sau, mọi việc nhẹ hơn.
Đây cũng là lúc nói chuyện thẳng về việc phân chia vai trò quản lý tiền trong nhà. Nếu trước giờ chỉ một người nắm hết, có thể chuyển dần sang cách cả hai cùng biết, như cùng xem sao kê hằng tháng, cùng giữ một tài khoản chung cho chi tiêu thiết yếu. Mục tiêu không phải kiểm soát nhau, mà để không ai bị bỏ lại trong bóng tối khi người kia gặp chuyện.
Cuối cùng, ghi lại và cảm ơn những người đã giúp đỡ trong lúc khó khăn, kể cả khoản tiền người thân cho mượn. Sự minh bạch đó giữ tình cảm gia đình lâu dài hơn mọi lời hứa.
Câu hỏi thường gặp
Người bạn đời có được tự rút tiền trong tài khoản đứng tên người đang nằm viện không?
Thường là không, nếu không có uỷ quyền hợp lệ hoặc không phải tài khoản đồng sở hữu. Ngân hàng bảo vệ chủ tài khoản. Gia đình nên hỏi chi nhánh về thủ tục trong trường hợp chủ tài khoản đang điều trị, và tìm hiểu uỷ quyền khi người bệnh còn minh mẫn.
Khoản vay ngân hàng đến hạn mà nhà đang thiếu tiền thì làm gì?
Liên hệ ngân hàng sớm qua kênh chính thức, trước khi đến hạn, trình bày hoàn cảnh và hỏi các phương án đang áp dụng. Kiểm thêm xem khoản vay có bảo hiểm đi kèm không, vì một số hợp đồng bảo hiểm khoản vay có quyền lợi trong trường hợp ốm đau, tai nạn.
Có nên bán tài sản ngay để lo viện phí không?
Chưa nên quyết vội. Trước hết tính hết các nguồn: bảo hiểm y tế, bảo hiểm tự nguyện, tiết kiệm, người thân giúp tạm. Bán tài sản trong lúc gấp thường bị ép giá. Nếu thật cần bán, bàn với người thân và để chủ tài sản hoặc người được uỷ quyền hợp lệ quyết định.
Làm sao nhận biết cuộc gọi lừa đảo khi nhà có người nằm viện?
Dấu hiệu thường gặp là đòi chuyển tiền gấp, đe doạ hậu quả nếu chậm, yêu cầu giữ bí mật, xưng là bác sĩ, công an hay nhân viên ngân hàng. Bệnh viện và cơ quan chức năng không yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân qua điện thoại. Gặp là gác máy và gọi lại số chính thức.
Giấy tờ nào nên xin ở bệnh viện để làm hồ sơ bảo hiểm?
Thường gồm hoá đơn, bảng kê chi phí, giấy ra viện, kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, giấy chứng nhận phẫu thuật nếu có. Danh sách cụ thể tuỳ công ty và loại hợp đồng, nên hỏi công ty bảo hiểm trước để xin đủ một lần.